Giải mã bí ẩn kiến trúc tháp bà Ponagar Nha Trang

Tháp Bà Ponagar thuộc phường Vĩnh Phước, thành phố Nha Trang, tình Khánh Hòa. Ngôi đền nằm trên đỉnh một ngọn đồi nhỏ cao khoảng 50m so với mực nước biển, ở cửa sông Cái, cách trung tâm TP Nha Trang khoảng 2km về phía bắc.

Tháp Bà Ponagar - công trình kiến trúc tuyệt mỹ, ấn tượng

Tháp Ponagar là một quần thể kiến trúc lớn, bao gồm khu Tháp Cổng, Mandapa và khu đền tháp. Trải qua biến cố của thời gian, hiện tại Tháp Bà Ponagar chỉ còn 2 khu: Gồm Mandapa (tiền đình) và Khu đền Tháp.

1. Khu tiền đình Mandapa của tháp bà Ponagar

Khu vực tiền đình nằm ngay trước khu đền tháp sẽ khiến bất kỳ du khách nào ngỡ ngàng bởi vẻ đẹp hoành tráng và kiến trúc đối xứng của nó. Các nhà khoa học cho rằng, đây là kiến trúc hở tường bao. Trên mỗi cột lớn, tương ứng với chiều cao cột nhỏ đều có “lỗ mộng”. Đây có thể là nơi các tín đồ chuẩn bị các lễ vật trước khi lên hành lễ ở các đền tháp phía trên.

Con đường đi qua khu vực Mandapa để đi lên đền chính phải trải qua những bậc tâm cấp rất dốc, rất dễ ngã. Bời người xưa quan niệm, để gặp được nữ thần, bạn phải vượt qua nhiều khó khăn và thử thách. Nó thể hiện lòng tôn kính đối với nữ thần của trời biểnNgày nay, để phát triển du lịch cũng như tiện cho việc tham quan, khu di tích đã xây dựng khu vực d dường đi thuận tiện hơn rất nhiều

2. Khu đền tháp.

Khu đền tháp hiện nay chỉ còn 4 đền tháp còn hiện hữu: Tháp Đông Bắc, tháp Nam, tháp Đông Nam và tháp Tây Bắc. Các tháp đều được xây dựng một kiểu giống nhau theo binh đồ hình vuông, chỉ khác về kích thước và độ rộng. Từ chân thẳng tắp đến gần đỉnh tháp, vị trí trên cùng được thiết kế theo kiểu hình chóp nón.

Những ngôi tháp được xây dựng theo kiểu Chăm, gạch xây rất khít mạch, không nhìn thấy chất kết dính. Kỹ thuật xây dựng tháp Chăm hết sức độc đáo. Gạch xây tháp Chăm là gạch loại, xốp, nhẹ, mềm, dễ tạo hình và không thấm nước nên hầu như không có hiện tượng rêu bám, mà các viên gạch chỉ bị bào mòn theo thời gian, phô ra lõi màu đen, thể hiện những viên gạch được nung ở nhiệt độ cao.

Tháp thờ chính ở dãy trước khá lớn và cao khoảng 23m, là tháp Ponagar. Trong tháp chính, Tượng thờ nữ thần Ponagar. (cao 2,6m) được thờ tạc bằng đá hoa cương màu đen (trước đó là gỗ trầm hương và xa hơn nữa là bằng vàng) ngồi trên bệ đá uy nghiêm hình đài sen, lưng tựa phiến đá lớn hình lá bồ đề.

3. Bia Ký.

Bia ký cổ Chămpa tại Tháp Bà Pô Nagar có giá trị rất lớn đối với các nhà nghiên cứu cho văn hóa, tôn giáo và lịch sử của vương quốc Chăm Pa.

Phía sau Tháp chính có tấm bia do Phan Thanh Giản – một vị quan Thượng thư bộ Lễ dưới triều Nguyễn ghi chép, biên soạn và cho khắc vào năm 1856 (triều vua Tự Đức). Bằng chữ Hán – Nôm nói về truyền thuyết Thiên Y A Na Thánh Mẫu của người Việt.

Tháp Bà Ponagar và những truyền thuyết kỳ ảo

Theo người dân Chăm Pa kể lại

Xưa kia, có một vị thần ở biển khơi được tạo nên từ mây trời và bọt biển tên là thần Poh Nagar. Trong một ngày nước dâng cao đã đưa người tới song Yjatran ở Kauthara (sông Cù Huân). Trước khi người xuất hiện sấm chớp và gió lớn nổi lên như báo hiệu bà sắp giáng xuống nơi đây. Tất cả đều hạ mình để đón chào vị thần tới nơi đây, cây cối muôn thú đều vui mừng.

Sau khi đặt chân lên bờ, bà đã hóa phép tạo nên những cung điện lộng lẫy và uy nghi. Sở hữu nhiều phép thần thông và tới 97 người chồng. Trong tất cả chỉ có Pô Yan Amo là người chồng có quyền uy nhất. 97 người chồng cho bà 38 đứa con, tất cả đều là con gái và đều trở thành thần tiên. Các vị thần trong tháp bà ponagar chỉ có 3 vị thần được bà truyền nhiều quyền năng nhất chính là Po Nagar Dara, Po Bia Tikuk và Rarai Anaih.

Theo truyền thuyết

Ngày xưa tại núi Đại An có hai vợ chồng tiều phu sinh sống và trồng dưa trên núi Nhưng khi có trái dưa nào chín thì lại bị mất. Ông lão rình và phát hiện có một cô bé 9-10 tuổi hái dưa rồi chơi dưới trăng. Hai vợ chồng yêu thương cô gái đem về nuôi và coi như con ruột. Nhưng không ngờ cô bé là tiên nữ giáng trần.

Vì buồn nhớ cảnh bồng lai, cô gái đã hiến thân vào khúc gỗ trôi theo dòng nước đến Trung Hoa. Thấy gỗ tốt và hương thơm, nhân dân kéo đến khiêng lên nhưng bao nhiêu người cũng không nổi. Bấy giờ, thái tử Bắc Hải nghe tin đồn bèn đến xem thực hư. Kỳ lạ, khúc gỗ bỗng nhẹ như tờ giấy và được thái tử mang về cung coi như báu vật

Một đêm, dưới ánh trăng mờ, thái tử thấy có bóng người thấp thoáng nơi khúc gỗ, nhưng lại gần xem thì tứ bề vắng vẻ, chỉ phảng phất mùi hương bay ra. Những đêm sau, thái tử theo dõi và chàng phát hiện từ khúc gỗ quý bước ra một tuyệt sắc giai nhân. Chàng chạy đến ôm choàng lấy và biết lai lịch của nàng là Thiên Y Ana. Thái tử tâu phụ hoàng xin cưới nàng Ana àm vợ.

Hai vợ chồng có hai người con một trai một gái. Một hôm, nỗi nhớ quê hương thúc giục, Thiên Y bồng hai con nhập vào khúc gỗ quý trở về làng cũ. Thấy nhân dân địa phương còn lạc hậu, bà dạy cày cấy, kéo vải, dệt sợi và đặt ra các lễ nghi. Từ đó, ruộng nương luôn tươi tốt, đời sống nhân dân mỗi ngày một thêm phong phú. Đến một ngày, có con chim hạc từ trên mây bay xuống, Thiên Y cùng hai con cưỡi hạc bay về trờị. Từ đó, để tưởng nhớ công ơn của Thiên Y dân đã xây dựng tháp tạc tượng thời phụng, mỗi năm vào ngày 23/3 Âm lịch đều làm lễ dâng hoa.

Đã đặt chân đến Nha Trang, ai ai cũng nên một lần tìm đến khu di tích Tháp bà Ponagar để tìm hiểu về lịch sử, kiến trúc, giá trị văn hóa tâm linh của người Chăm xưa. Vào những dịp lễ hôi, du khách còn có cơ hội thưởng thức những điệu múa do những cô gái Chăm–pa biểu diễn làm say lắm lòng người.