Kể Nghe Nè: Kênh Tàu Hủ có bán tàu hủ thiệt không ta?

Kênh Tàu Hủ là con kênh nổi tiếng ở Sài Gòn, có bến Bình Đông, một khu sông nước gắn với văn hóa "chợ nổi" trên bến dưới thuyền. Do tồn tại lâu đời nên về cách gọi tên nơi này cũng có nhiều giả thiết được đưa ra.

Theo tài liệu lịch sử, ban đầu kênh Tàu Hủ chỉ là một con rạch nhỏ, thường xuyên bị bùn đất bồi lấp nên cản trở dòng nước, điều này làm cho việc đi lại ở sông trở nên khó khăn. Năm 1819, vua Gia Long ra lệnh nạo vét con rạch, mở rộng ra và đặt tên là An Thông Hà. Sách gọi đây là Kinh Mới hay rạch Chợ Lớn, sau đổi tên thành kênh Tàu Hủ.

Cũng có thông tin cho rằng kênh Tàu Hủ trước đây có tên là kênh Ruột Ngựa, được đào vào cuối năm 1772. Học giả Trương Vĩnh Ký và Huỳnh Tịnh Của cho rằng, đoạn phố đi ngang qua rạch Chợ Lớn được gọi là Tàu Khậu. Từ này được đọc theo cách phát âm từ "thổ khố" (có nghĩa là khu nhà gạch) của người Triều Châu, sau đọc trại thành Tàu Hủ. Có người nói vui là nhìn kênh Tàu Hủ nước đen ngòm làm người ta liên tưởng đến tương chao, tàu hủ cho có phần ước lệ.

Từ cuối thế kỷ 17 - đầu thế kỷ 18, người Hoa ở Cù Lao Phố (Đồng Nai) và khu vực đồng bằng sông Cửu Long về kênh khai hoang. Nhờ có vị thế "nhất cận thị, nhị cận giang, tam cận lộ", người dân ở đây lập nên nhiều làng nghề nhộn nhịp. Việc làm ăn buôn bán mỗi ngày đều phồn vinh, bến Bình Đông được thương lái lựa chọn để neo đậu, tập kết hàng hóa. Dòng kênh Tàu Hủ trở thành con đường giao thương huyết mạch của Sài Gòn thời đó.

Từ sau khi đại lộ Võ Văn Kiệt (đại lộ Đông Tây) được xây dựng và đi vào hoạt động, việc trao đổi hàng hóa đường thủy bị giảm mạnh, bến Bình Đông cũng không còn tấp nập như xưa. Tuy nhiên, nơi đây vẫn là địa điểm mà thương lái từ miền Tây đến Sài Gòn lựa chọn, hàng hóa chủ yêu là trái cây, mùa nào thức nấy.

Để bảo tồn nét văn hóa sông nước độc đáo ở kênh Tàu Hủ, cứ mỗi độ tết đến, bến Bình Đông lại tấp nập như xưa. Nào hoa, nào người, tất cả tạo nên khung cảnh "trên bến dưới thuyền" nhộn nhịp.

Dù có thay đổi phương thức trao đổi hàng hóa, nhưng người dân ở bến Bình Đông - kênh Tàu Hủ vẫn cố gắng duy trì những hoạt động giao thương trên kênh như thời hoàng kim ngày trước. Đây là hoạt động đáng tuyên dương, bởi nó biểu hiện cho việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc.