Kể Nghe Nè: Ngôi nhà cổ nhất Sài Gòn, hơn 200 năm tuổi giờ ra sao?

Có tuổi thọ hơn 200 năm, ngôi nhà này được cho là nhà có tuổi đời lâu nhất ở Sài Gòn. Hiện tại, nhà này tọa lại ở số 180 đường Nguyễn Đình Chiểu, Phường 6, Quận 3, nằm trong khuôn viên Tòa Tổng Giám mục Sài Gòn. Trước khi yên vị ở nơi đây, ngôi nhà này từng bị di dời 2 lần tính từ vị trí khởi công đầu tiên.

Năm 1790, theo lệnh của vua Gia Long (Nguyễn Ánh), ngôi nhà được dựng lên với mục đích làm nơi ở cho Linh mục Bá Đa Lộc - người thầy trực tiếp dạy Hoàng tử Nguyễn Cảnh. Bởi thế, nơi này cũng được xem là nơi học tập của Hoàng tử lúc bấy giờ, địa điểm nằm ở gần Rạch Thị Nghè, cạnh phần đất của Thảo Cầm Viên ngày nay.

Năm 1799, Giám mục Bá Đa Lộc chết, ngôi nhà này được giao cho một Linh mục khác. Từ năm 1811 - 1864, nơi này bị đóng cửa vì chính sách cấm đạo của triều đình Huế. Kể từ sau khi vua Tự Đức ký hòa ước với Thực dân Pháp, ngôi nhà mới được trao lại cho Tòa Giám mục. Khi có quyết định xây dựng khu vực Thị Nghè thành Thảo Cầm Viên, nhà cổ được di dời về khu đất của các thừa sai, tức đường Alexandre de Rhodes, gần Dinh Độc Lập hiện nay.

Đến năm 1900, Tòa Giám mục được xây cất tại số 180 đường Richaud (tức đường Nguyễn Đình Chiểu) thì ngôi nhà gỗ này lại được dời về đây, làm nhà thờ của Tòa Giám mục. Kể từ đó, ngôi nhà được bảo quản cho đến bây giờ.

Toàn bộ ngôi nhà cổ có tuổi đời hơn 200 năm này được làm bằng gỗ quý, với lối kiến trúc truyền thống, nhà gồm 2 chái, 3 gian. Mái nhà được lợp bằng ngói âm dương, khung cửa và các khung thờ đều được chạm trổ hình hoa lá, chim muôn vô cùng công phu, đẹp mắt. Phần khung được liên kết chặt chẽ nhờ kỹ thuật ghép mộng của nhiều nghệ nhân nổi tiếng lúc bấy giờ, dù không sử dụng cây đinh nào để cố định nhưng ngôi nhà vẫn vững chãi theo thời gian.

Trải qua 2 lần di dời và chiều dài hơn 2 thế kỷ, mái ngói và cột trụ của nhà bị hư hỏng. Năm 1980, ngôi nhà được trùng tu, cách sửa sang mang tính chất vá víu, cốt giữ lại những nét chân phương vốn có của nó. Dù đến nay ngôi nhà không còn được nguyên trạng nhưng vẫn giữ được những giá trị thẩm mỹ, văn hóa, lịch sử và nét cổ kính thời xưa. Đây được xem là di tích kiến trúc mang đậm dấu ấn lịch sự, tôn giáo và nghệ thuât.

Trong các di vật còn lại của ngôi nhà, đôi liễn gỗ đề 8 chữ triện khảm xà cừ: “Tứ Kỳ Thịnh Hy”, “Thần Chi Cách Tư” được xem là có tính chất lịch sử nhất. Đây là 8 chữ do đích thân vua Gia Long ban tặng Giám mục Bá Đa Lộc lúc sinh thời.

Hiện nay, ngôi nhà cổ này trở thành nơi hành lễ của các tín đồ Kitô giáo. Bởi thế, vào mỗi buổi sáng hằng ngày, ngôi nhà được mở cửa để người dân tự do đi lại.