Kể Nghe Nè: Sao đi ngang Lăng Cha Cả mà không thấy cái lăng nào hết vậy ta?

Lăng Cha Cả thực chất là ngôi mộ của Giám mục Bá Đa Lộc (tục gọi là Cha Cả), tức Pierre Joseph Georges Pigneau de Beshaine. Ông là một Giám mục truyền giáo người Pháp. Ngôi mộ của ông là một trong những di tích lịch sử ở vùng Sài Gòn xưa.

Ngày nay, Lăng Cha Cả được dùng để gọi khu vực gần mộ của vị Giám mục này, thuộc phường 4, quận Tân Bình, TP HCM.

Ban đầu, Cha Cả đến Việt Nam với mục đích truyền giáo. Tuy nhiên, ông còn để lại một công trình đóng góp cho sự phát triển của tiếng Việt ngày nay. Cha Cả là người soạn quyển tự điển tiếng Việt mang tên Dictionarium Anamitico Latinum vào năm 1773, được xuất bản năm 1838, gồm chữ Quốc ngữ, chữ Latin, chữ Nôm và chữ Nho. Cuốn tự điển được ra đời chỉ sau khoảng 5 năm ông ở Việt Nam. Hiện quyển này còn được lưu giữ ở Thư khố Hội Truyền giáo Ngoại quốc tại Paris (Pháp).

Theo nhiều nghiên cứu để lại, Nguyễn Ánh và Cha Cả có mối giao tình sâu nặng. Nhằm nhờ quân Pháp chi viện đánh nhà Tây Sơn, Nguyễn Ánh đã nhờ Cha Cả về nước cầu cứu. Để làm tin, vua Nguyễn còn gửi chiếc ấn và con trai Nguyễn Phúc Cảnh mới 5 tuổi theo vị Giám mục này về Pháp. Một thỏa ước tiếp viện đã ký kết nhưng lại không thực hiện được nên sau đó Cha Cả tự lập lực lượng để cứu viện cho Nguyễn Ánh. Trong trận vây thành Quy Nhơn – Thị Nại năm 1799, Cha Cả qua đời, ông được đưa về an táng ở gần nhà cũ thuộc thành Gia Định, nằm ở khu Vườn Xoài - Tân Sơn Nhất, phía Tây Bắc Sài Gòn.

Ngôi mộ của Bá Đa Lộc được làm theo kiểu Việt Nam, mặc dù ông là Giám mục người Pháp. Trước khi giải tỏa, mộ ông có đầy đủ bình phong, bái đường và hậu cung. Về diện tích khu đất, Lăng Cha Cả rộng khoảng 2000 mét vuông. Có một dãy nhà lợp ngói, cột và vách được làm bằng gỗ quý, phía trước còn có một bia đá lớn. Sau năm 1980, ngôi mộ bị giải tỏa, di hài ông được giao cho tổng lãnh sự Pháp đưa về nước.

Về ngôi mộ này, có nguồn tin cho rằng khi khai quật lên không thấy xương cốt, chỉ thấy mỗi cái thánh giá bằng vàng Tây mà ngày xưa Cha Cả hay đeo cùng một ít vật dụng lúc còn sống của ông. Có người nói, vì Nguyễn Ánh sợ mộ của Cha Cả bị quật nên chỉ làm mộ giả ở Gia Định. Thực chất, vua Nguyễn đã chôn cất ông ở một nơi khác.

Trong Tạp chí Nam Phong của Phạm Quỳnh có nhắc đến việc này: “Làng Ngọc Hội (nay thuộc xã Vĩnh Ngọc) cách thành phố Nha Trang 3 km, ở phía trước mộ có một cái miếu nhỏ hai bên khắc dòng chữ "Khắc cốt báo thâm ân", ở giữa đề “Bá Đa Lộc chi mộ”, cũng bằng chữ Hán, phía sau cái miếu này có khắc cây thánh giá”.

Ngày 13/3/1925, công sứ Pháp đã cho khai quật và tìm thấy dưới huyệt có một ít xương và răng. Qua đó có thể kết luận, khả năng Lăng Cha Cả ở Sài Gòn chỉ là mộ gió nhằm ngăn ngừa tình huống xấu có thể xảy ra. Đến năm 1980, ngôi mộ của Cha Cả ở Gia Định bị giải tỏa. Những gì còn sót lại hiện nay có lẽ nó đã trở thành nút giao cùng mức - một vòng xoay giao thông, chính giữa có đặt một quả địa cầu lớn.

Vào khoảng trước năm 1975, Lăng Cha Cả từng là khu vực của tệ nạn và những "cái chết trắng". Nơi đây từng là đường dây vận chuyển ma túy từ Lào qua cửa ngõ Pleiku (Gia Lai). Theo những chuyến bay vận tải quân sự, hàng trắng tấp nập đổ về, hình thành khu chợ trời ma túy tại Lăng Cha Cả. Một phần nghiện ngập, một phần mại dâm, cướp bóc, nơi đây được ví như khu "Mả Lạng" thứ hai. Tuy nhiên, sau 1975, Nhà nước đã ra sức truy quét các tệ nạn, vì thế mà an ninh và diện mạo nơi đây đã được thay đổi tích cực hơn.

Tuy rằng ngôi mộ Cha Cả đã không còn, nhưng câu chuyện về ngôi mộ và mối giao tình giữa ông và Nguyễn Ánh vẫn được lưu lại cho đến ngày nay. Hiện tại, vòng xoay Lăng Cha Cả chính là nút giao thông quan trọng tại quận Tân Bình. Vòng xoay này giao cắt các trục đường lớn như Cộng Hòa, Hoàng Văn Thụ.