Khám phá thành cổ Sơn Tây - kinh trấn của Thăng Long xưa

“Thành Sơn cổ kính lừng danh 

Vọng cung Võ miếu tường thành hiên ngang”.

Hai câu thơ nhắc chúng ta nhớ tới thành cổ Sơn Tây (nằm cách thủ đô Hà Nội 45km về phía Tây) – một trong bốn kinh trấn của Thăng Long tứ trấn, được gọi là trấn Tây hay trấn Đoài. Đây cũng là khu căn cứ quân sự quan trọng với lối kiến trúc độc đáo, là điểm đến thu hút khách đến tham quan.

Theo ghi chép, Thành được xây dựng dưới thời vua Minh Mạng, là một trong những dấu ấn lịch sử chói lọi trong quá trình chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Đây cũng là thành duy nhất được xây dựng bằng đá ong (đá đặc trưng của vùng đất sơn Tây) với tổng diện tích 16ha.

Thành bao gồm bốn cửa chính hướng về bốn phương Đông (cửa Tả hướng ra phố Phùng Khắc Khoan – chợ Nghệ cũ), Tây (cửa Hữu hướng ra phố Trần Hưng Đạo), Nam (cửa Tiền nhìn ra phố Quang Trung), Bắc (cửa Hậu hướng thẳng ra bờ sông Hồng). Thành bao gồm trục chính – nối liền cửa tiền và cửa Hậu tạo thành vị trí quan sát bốn phương tám hướng và thành ngoài (hay còn gọi là La thành) – được đắp bằng đất hình ngũ giác với nhiều lỹ tra bao bọc.

Trên mỗi cổng thành đều có lầu canh gác, hai bên có bậc thanh dẫn lên lầu canh. Trước mỗi cổng đều có hai quả súng thần công bảo vệ thành (nay chỉ còn hai khẩu thần công nằm ở cổng phía Bắc).

Trong thành, các công trình quan trọng đều được xây đối xứng nhau trên trục trung tâm Bắc – Nam. Bước vào trong thành, quan khách sẽ bắt gặp một cột cờ hình tháp 8 canh cao 18m với nhiều ô cửa sổ, được xây dựng trên hai tầng bệ đá ong có rào chắn xung quanh bệ. Bên trong cột cờ có cầu thang xoáy trôn ốc với 50 bậc đá dài dẫn lên tận đỉnh. Ngày xưa, đỉnh tháp được lắp đặt hệ thống thu phát tín hiệu để báo giờ và thông báo tình hình khi có bất trắc. Ngày nay, khi đứng trên đỉnh cột cờ, quan khách có thể thu vào trong tầm mắt toàn bộ khu thành cổ.

Hai bên cột cờ có 2 giếng to xây bằng gạch, màu nước trong xanh. Trước kia có 4 giếng của 4 quan, sau vì không dùng đến nữa nên phá hủy đi hai.

Nằm thẳng với cột cờ là Đoan môn (cổng tam quan) với ba cửa. Qua Đoan môn là khoảng sân rộng được lát gạch dẫn thẳng tới điện Kính Thiên (nơi nghị sự của vua với quan lại).

Mỗi mùa, du khách đến đây đều sẽ được tận hưởng vẻ đẹp nơi thành cổ, khi là hàng cây xanh lá, khi là màu đỏ của hoa gạo, lúc lại sắc vàng của những hàng bồ kết dại. Tất cả vẽ nên một bức tranh hữu tình.