'Kim cương núi rừng' chaga: Loại nấm trị bách bệnh của xứ sở Alaska

Loại nấm bất tử - vàng đen, kim cương của núi rừng

Chaga là một loại Nấm thuộc họ Hymenochaetaceae, dạng củ, có hình dáng giống như một khối than đen cứng, xù xì. Loại nấm này sống ký sinh trên thân cây Bạch Dương, thường xuất hiện ở nhiều khu rừng tại Nga, Hàn Quốc, Mỹ, Alaska,..

Chaga thoạt nhìn khiến người ta nghĩ đến vỏ cây hơn là một loại nấm. Hiện nấm chaga được nhiều quốc gia biết đến và sử dụng rộng rãi như một loại thuốc, thực phẩm chức năng, điển hình như ở Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam,..

Dù được người dân ở Nga và nhiều nơi ở châu Á sử dụng từ hàng ngàn năm nay như một phương thuốc chữa trị cho nhiều căn bệnh nhưng gần đây chaga mới được phổ biến trong nền văn hóa phương Tây.

Tại Alaska, nơi nổi tiếng với văn hóa tìm kiếm thức ăn và các loại thuốc men, thảo dược trong thiên nhiên, nấm chaga được xem là dược liệu có công dụng rất lớn, được tìm thấy từ rừng, có thể chữa được nhiều loại bệnh.

Chaga thường được bán trên thị trường dưới dạng bột nghiền và đặt trong viên nang để cho vào túi trà hoặc trộn thực phẩm chức năng. Tuy nhiên, tại Alaska - xứ sở của chaga - các khu chợ nông sản và cửa hàng địa phương thường có cách chế biến đơn giản hơn. Họ ngâm nấm trong nước đun sôi để hơi nguội, tạo thành loại trà đậm đặc dưỡng chất, có mùi thơm của đất và vanila. Ngoài ra, có thể mua chaga dưới dạng rượu thuốc, được dùng như dạng thuốc bổ hoặc thuốc chữa bệnh tự nhiên. Nấm chaga đi vào đời sống con người trong nhiều thế kỷ.

Loại dược liệu tự nhiên

Người dân bản địa ở Nga và Siberia có thể được xem là những người đầu tiên dùng nấm chaga như một loại thuốc tự nhiên. Vào thế kỷ 12, Sa Hoàng Valdimir Monomakh đã dùng nó để chữa bệnh ung thư môi. Chaga được đề cập trong y thư vào thế kỷ 16 với công dụng điều trị ung thư, lở loét và bệnh lao.

Ở Phần Lan, trong cuộc chiến tranh thế giới thứ 2, nấm chaga được làm thành một loại nước uống thay thế cà phê, giúp tăng cường sinh lực và khả năng tập trung. Thời điểm cà phê và đường trở nên khan hiếm, thức uống làm từ chaga được nhiều người ưa chuộng.

Từ lâu đời nay, Alaska là nơi luôn tìm kiếm và sử dụng các dược liệu tự nhiên, chaga là một trong số đó. Tuy trải qua thời kỳ thuộc địa khiến các chi tiết cụ thể bị lu mờ, song những câu chuyện về công dụng của nấm chaga vẫn được lưu truyền qua các thế hệ.

"Chúng tôi đã sống ngoài trời trong hàng ngàn năm, mọi thứ trong tự nhiên đều quan trọng đối với sự sinh tồn của chúng tôi. Thiên nhiên là kho dược liệu của chúng tôi. Đó là một phần trong cuộc sống hàng ngày" Jon Ross, người giữ gìn văn hóa Bộ tộc Salamatof của người Dena'ina Athabascan, nói.

Bài liên quan

Nhiều loại virus cổ đại được 'giải phóng' bởi băng tan tại Bắc Cực

Cư dân Alaska luôn tôn vinh văn hóa tìm kiếm thức ăn. Tùy thuộc vào mùa, họ lang thang trên những con đường mòn, rừng và sườn đồi của bang với xô hoặc giỏ, tìm kiếm quả việt quất, cỏ dại hay nấm. "Dân Alaska lâu nay là người săn bắt, hái lượm, tìm kiếm thức ăn. Đó là bản sắc của chúng tôi," bà Kate Mohatt, nhà sinh thái học của Rừng Quốc gia Chugach và là người sáng lập Hiệp hội Nấm Turnagain nói.

"Siêu thực phẩm" giàu dưỡng chất

Nửa thập kỷ trước, nấm chaga được bước vào nền văn hóa phương Tây, được người Tây Âu gọi là "siêu thực phẩm" chữa bệnh. Họ săn lùng và truyền tai nhau rằng loại nấm này trị được bách bệnh, nó có thể thay thế cho các dược liệu trị mọi căn bệnh từ ung thư đến cảm lạnh thông thường.

Nhưng cho đến nay, có rất ít nghiên cứu khoa học chứng minh cho những điều trên là đúng. Tuy các nghiên cứu trên động vật và trong ống nghiệm cho thấy kết quả đáng khích lệ trong các lĩnh vực ung thư, viêm nhiễm và miễn dịch, nhưng có rất ít các nghiên cứu trên con người. Điều này khiến nấm chaga chỉ là lời đồn thổi, không hơn gì những phương thuốc dân gian chưa được chứng nhận.

Công hiệu chữa bách bệnh của nấm chaga hiện còn là vấn đề gây tranh cãi nhưng đặc tính dinh dưỡng tổng thể của nó là điều chắc chắn. Nấm chaga chưa nhiều loại vitamin, khoáng chất và dưỡng chất, bao gồm lượng lớn chất chống oxy hóa, sterol thực vật và axit amin.

"Nó chứa đầy vitamin và khoáng chất mà chúng ta cần nạp vào hàng ngày để giữ cơ thể khỏe mạnh" Kayla Hegna, đồng sở hữu Arctic Chaga, công ty gia đình vốn tìm kiếm và bán các sản phẩm chaga có trụ sở ở Fairbanks nói.

"Nhiều dưỡng chất là có từ bản thân cái cây chứ không phải từ nấm," Mohatt giải thích. Nấm chaga cơ bản là một dạng ký sinh trùng sống gửi trên cây bạch dương. Nhờ tiêu hóa những dưỡng chất của cây, loại nấm này cô đọng chúng lại và làm cho chúng tích hợp trong mình dưới dạng sinh học, đây được xem là một điều kỳ diệu của thiên nhiên.

Có điều kiện sống đặc biệt

Nấm chaga sinh trưởng, phát triển tốt trong điều kiện lạnh, thời tiết càng lạnh, càng khắc nghiệt nó càng "giàu". Trên thực tế, nhiệt độ thay đổi khắc nghiệt khiến bạch dương phải chịu áp lực nhiều chừng nào thì nấm chaga càng giàu dưỡng chất chừng đó. Vì thế, vùng Alaska trở thành nơi lý tưởng cho nấm mọc tự nhiên, bởi nơi đây nhiệt độ có thể cao trên 32 độ C vào mùa hè và thấp xuống dưới -45 độ C vào mùa đông. Ngoài ra, Alaska còn được xem là nơi có nấm chaga công hiệu nhất trên trái đất.

Trong một thử nghiệm do Arctic Chaga đặt hàng thực hiện, hàm lượng chất chống oxy hóa của nấm chaga bản địa cao hơn gần 40% so với một giống nấm Siberia. Alaska cũng có thể đang thu hoạch nấm làm thuốc chữa bệnh theo cách bền vững nhất.

"Phần lớn thị trường nấm đang được các công ty khai thác gỗ của Nga cung cấp, nơi chaga cơ bản là sản phẩm phụ thu được trong quá trình khai thác gỗ ở rừng phương bắc" Christensen nói.

Các thương hiệu khai thác nấm số lượng lớn thường từ Trung Quốc. Còn ở Alaska, các đơn vị nhỏ thuộc sở hữu gia đình hay cộng đồng tìm kiếm nấm chaga theo phương thức thủ công. Họ dùng tay cẩn thận, không thu hoạch quá mức. Bởi không có nhiều nghiên cứu được thực hiện về chu kỳ sinh sản của chaga, nhiều người tìm nấm nhận thức rằng thu hoạch quá mức có thể có hại cho nó.

Đây là lý do vì sao các tổ chức như Chaga Co-operative đang đầu tư vào nghiên cứu dài hạn và các thương lái tại chỗ chế biến nấm ở quy mô nhỏ để đảm bảo chất lượng. Nhiều thương lái ở Alaska thậm chí còn mở các tour du lịch và lớp học tìm nấm có hướng dẫn. Tại các chợ nông sản và cửa hàng địa phương, họ chia sẻ mẫu vật và trả lời các câu hỏi, cho du khách cơ hội nếm, chạm và thấy rằng những kỳ quan thiên nhiên ở Alaska rất đáng để khám phá.