Ở Sài Gòn mùa Covid -19 nhớ ẩm thực vỉa hè Hà Nội

Những năm cuối thập niên 90 - đầu 2.000, vỉa hè Hà Nội là nơi mưu sinh của biết bao gia đình từ dân Kinh kỳ chính thống cho đến kẻ tứ chiếng giang hồ phiêu bạt tới Thủ đô. Những năm gần đây với chính sách thông thoáng lòng đường, vỉa hè thì việc kinh doanh trên vỉa hè cũng bớt đi nhiều. Tuy vậy, các cụ từ xưa đã nói “trời sinh voi sinh cỏ”. Bóp chỗ này thì sẽ phình chỗ khác.

Đâu đó ngay trên vỉa hè trong bốn quận nội thành cũ vẫn còn bác xích lô, anh bốc vác vai vắt khăn, chuyền tay nhau cốc bia hơi lạnh buốt đựng trong chiếc cốc thuỷ tinh màu xanh thần thánh giữa những trưa hè oi ả tiếng ve.

Vẫn còn những chị gái hây hây má hồng thoăn thoắt trở vỉ thịt ba chỉ ương màu cánh gián trên chậu than rực lửa của vỉa hè Văn Miếu để mặc cho thực khách ngồi hít hà nuốt nước bọt và ngắm dĩa bún, dĩa rau. Ánh mắt chị chẳng rời chiếc vỉ dù chỉ một tíc tắc, cứ như quá đi một giây là khô mất, thiếu đi một giây là chưa đủ lửa…

Cái hay của đặc sản vỉa hè Hà Nội đó là dù to như cơm rang Mã Mây, cháo ủ lòng, chả rươi Đào Duy Từ, bia hơi Bà Bát, phở tổ lái Hàng Đường, chả chó Chợ Gạo,… đến những thứ nhỏ nhoi như chè chén, thuốc lào… đều rất dân dã và đậm đà hương vị truyền thống của người Việt ta.

Ngoại trừ vài món như bánh mì pate và lạc rang húng lìu, mình tuyệt nhiên không thấy món nào khác mang âm hưởng Tây Tàu. Cứ làm như thể vỉa hè Hà Nội là phải của người Việt vậy.

Mình vốn là dân nhập cư chưa tròn vai. Mình ở Hà Nội tròn 30 năm rồi mà vẫn chưa có hộ khẩu Hà Nội. Ngoài những phiền toái của việc nhập hộ khẩu thì bởi sâu trong thâm tâm mình vẫn yêu cái gốc gác Hà Tĩnh quê mùa. Yêu cái mô tê răng rứa. Nhưng không vì vậy mà mình không yêu Hà Nội.

Mình yêu Hà Nội lắm. Yêu những buổi thu vàng, lá sấu bay xào xạc trên đường Phan Đình Phùng, yêu những chiều Hồ Tây lặng lẽ mưa rơi, và hơn hết thảy với tính cách bang giao của giới công nông búa liềm thường trực trong huyết quản thì mình yêu văn hoá ẩm thực vỉa hè Hà Nội vô cùng. Trên thế giới này trang sách nào cũng có lề, con đường nào cũng có vỉa hè. Mình đã từng đi khá nhiều nơi nhưng không đâu có vỉa hè như Hà Nội. Nó khó mà diễn tả được bằng lời.

Biết nói thế nào nhỉ? Nếu bạn đã từng ngụ cơ nơi đây chừng một con giáp trở lên. Rồi một ngày bạn bị bắt cóc, kẻ bắt bạn trói tay, bịt mắt, nút tai bạn đưa đi khắp thế gian trong im lặng. Bạn có thể không nhận ra bất kỳ đâu kể cả nơi chôn rau cắt rốn mà bạn từng lớn lên, nhưng khi chúng đưa bạn về Hà Nội, bước chân đầu tiên bạn chạm xuống đất bạn sẽ nhận ngay ra đây là vỉa hè phố Cầu Gỗ. Vỉa hè Hà Nội luôn mang trong mình vị mặn nước mắt, mùi hương nỗi nhớ và hơn hết thảy là tình yêu của kẻ đã trót đi xa.

Thế hệ cha chú chúng ta đã trải qua những giai đoạn vô cùng khó khăn, ngày các cô mậu dịch viên đều được coi là Hoa khôi, Hoa hậu cả mặc dù có nhiều cô phải kê thêm một cái đòn và kiễng chân mới với tới quầy chia thịt. Ngày đó các bậc tiền bối của chúng ta đã rút ra được một chân lý có vẻ không mấy lãng mạn rằng “Con đường ngắn nhất đến trái tim là đi qua bao tử”. Với mình nó chí lý vô cùng.

Ai đã từng ăn một cái bánh rán mật nhỏ xíu như quả chanh mùa mà ngon tuyệt ở vỉa hè chợ Ngọc Hà với giá chỉ vài trăm đồng con, một cái nem chua rán thơm phức, nóng hổi ở vỉa hè ngõ Tạm Thương, một bát chè bưởi xinh xinh ở góc phố Hàng Bồ, một bát bún chả ở vỉa hè nhà thờ Hàm Long vào những năm 2.000, một chiếc bánh tôm mang đủ hương vị ngọt bùi của Hà Nội ở phố Hồng Phúc, một que kem không tuổi ở vỉa vè Thuỷ Tạ,…

Hay có một đêm đông rét mướt nọ bạn về Hà Nội sau một chuyến công tác dài ngày, thuở chưa có dịch như bây giờ. Bạn nhìn đồng hồ mới hơn 4 giờ sáng. Có về nhà cũng còn sớm quá đi, sợ rằng người thương sẽ vì mình mà chẳng tròn giấc ngủ. Bạn phóng xe lên ngã tư Hàng Đường, góc giao với Hàng Chiếu.

Ở đây có gánh phở trứ danh mà đám dân chơi Hà Thành gọi là Phở Tổ Lái. Sở dĩ gánh phở này có cái tên kêu như vậy là từng có một thời về đêm cánh thanh thiếu niên đam mê tốc độ sau khi đo chu vi Bờ Hồ dăm chục vòng thì vạ vật Tượng đài Cảm Tử hay chui vào một quán karaoke luyện giọng chờ cho đến 3 giờ sáng sẽ đổ bộ về đây ăn. Quán này cũng chỉ mở từ 3 giờ sáng đến 6 giờ là đóng cửa.

Bạn bước xuống xe, lạnh quá đi mất, nhưng cái lạnh lập tức tan biến khi hình ảnh nồi nước dùng nghi ngút hơi từ chiếc gánh của chị hàng lọt vào mắt bạn, và may sao một cơn gió vô tình đã mang mùi thơm nao lòng về phía bạn... Nhưng dù có lạnh, dù có đói đến cồn cào, hẵng cứ từ từ đã. Bạn khẽ đưa mắt vòng quanh, tìm một góc ngồi khuất gió để an toạ rồi mới nhẹ nhàng cất lời gọi một bát tái gầu hoặc một bát sốt vang và yên tâm ngồi chờ. Nhanh thì mươi, mười lăm phút, chậm có khi đến đến cả tiếng đồng hồ. Điều này phụ thuộc rất nhiều vào việc giọng của bạn có làm êm tai chị bán hàng hay không?

Hà Nội là vậy, chẳng vội được đâu. Nhưng dù nhanh dù chậm gì thì cuối cùng trên chiếc ghế nhựa bé bằng hai bàn tay đặt trước mặt bạn cũng sẽ có một bát phở nghi ngút khói. Xin chớ cho dấm, cho tương hay rắc tiêu mà kẻo vội, người hãy khẽ lách nhẹ đầu thìa, múc lên một ít nước dùng trong vắt hẵng còn nguyên chất, chưa lẫn mùi bánh đưa lên miệng, khép nhẹ hai hàng mí mắt lại mà xuýt xoa. Cái sự cực khoái trong cuộc đời người ta có lẽ cũng chỉ đến vậy mà thôi.

Cái ăn trên vỉa hè Hà Nội là vậy, nhưng cái uống cũng chẳng kém phần thi vị. Những năm gần đây phong trào bắt trend của lớp trẻ đã tạo nên một phố Tô Tịch với nước ép, hoa quả dầm, một Chợ Gạo, một Nhà Thờ Lớn với trà sữa, trà chanh… Dù rằng trà sữa, trà chanh chẳng phải là sở trường của một ai đó nhưng được ngồi nhâm nhi ly nước ép đủ màu sắc và lẩm cẩm bóc tách, phân loại những chiếc váy ngắn đến bồn chồn cẳng chân qua lại trước mắt mình cũng là một ân huệ chẳng đến nỗi nào với những kẻ được gọi là người trần mắt thịt.

Đó là chuyện của thời sự, là trào lưu, là chút hào nhoáng ngắn ngủi thoáng qua trong cả quá trình của Hà Nội. Còn thứ làm cho người ta nhớ vỉa hè Hà Nội nhất lại là ấm nước chè, cốc nhân trần nâu sậm hay điếu thuốc lào Tiên Lãng.

Với người Việt chúng ta từ nghìn năm trước, “miếng trầu là đầu câu chuyện”. Nhưng thời đại răng đen đã lùi xa vào ký ức thì chén nước chè mới là mở đầu câu chuyện. Mà Hà Nội là chốn phồn hoa đô hội, ở Hà Nội người ta có nhiều điều để nói lắm. Có chăng vì lẽ ấy mà đố các bạn tìm được một con phố Hà Nội nào không có quán nước chè trừ đường Hùng Vương.

Bạn chẳng thấy ngoài đường thì bạn vào trong ngõ sẽ có. Vào ngõ chưa có thì bạn làm ơn quá bộ thêm tí xíu, rẽ vào ngách cũng sẽ có thôi. Bởi nhu cầu cập nhật thông tin sốt dẻo của người Hà Nội cũng giống như anh nông dân cần ăn cơm vậy. Không tin thì bạn hãy cứ thử lê la lên Hàng Bạc, Hàng Buồm hay Đào Duy Từ một vài đêm thì sẽ tỏ.

Có những anh chàng giáo sư, tiến sỹ lẫy lừng trong giới khoa học sống êm đềm trên căn gác phố cổ mà nửa đêm sau khi gập cuốn sổ nghiên cứu lại vẫn phải rón rén nhẹ đôi chân mèo kẻo sàn gỗ trăm năm tuổi rên lên kẽo kẹt mà lần xuống quán nước đầu ngõ. Tìm một chiếc ghế còn nguyên bốn chân, ngửa cổ rít vài hơi thuốc lào cho long trời lở đất, mà nghe dăm ba câu chuyện rằng “Hà Nội lại giãn cách thêm 15 ngày nữa, ông biết chưa?”; “Tổng thống Mỹ mới tiêm mũi thứ hai trưa nay đấy” hay “Cái con A đến Zét nó đẹp như vậy, thảo nào ông giám đốc sở Dê lại dám liều mạng đi đánh gofl trong giãn cách thế này…” rồi hể hả vỗ đùi đánh đét một cái như ông Newton bị táo rơi vào đầu, nhấp vội chén chè nóng cho đỡ mùi xong mới yên tâm lên ôm bầu ngực bu nó ngủ được.

'Hà Nội cái gì cũng rẻ

Chỉ đắt nhất bạn bè thôi

Hà Nội cái gì cũng vui

Rủ nhau ra phố bia hơi vỉa hè...'.

(Trần Tiến, Ngẫu hứng phố)

Nhớ đọc Tin tức mới mỗi ngày.

Sài Gòn - Mùa Covid - 2021.