Ngày 29/3 vừa qua, con tàu container Ever Given đã được giải cứu sau hơn 1 tuần mắc kẹt tại kênh đào Suez. Được biết đây không phải lần đầu, kênh đào Suez xảy ra các cuộc tắc nghẽn như này. Mỗi lần con đường lưu thông vận tải biển quan trọng nhất thế giới bị gián đoạn, các hãng tàu và nhà xuất nhập khẩu hàng hoá đều trở nên điêu đứng như ngồi trên đống lửa. Thực chất,đoạn đường biển chiến lược (chokepoint) trong vận tải biển quốc tế còn ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế toàn cầu vô cùng nghiêm trọng.

1.CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU BỊ GIÁN ĐOẠN

Hiện nay,80% hàng hóa trong thương mại toàn cầu được vận chuyển bằng đường biển.Kênh Suez hiện đang là tuyến hàng hải có khoảng 12% tổng lượng hàng hóa trên thế giới được vận chuyển bằng đường biển đi qua, bao gồm khoảng 10% tổng lượng dầu thô.

Vậy mà từ trước đến nay, kênh đào Suez thường trong tình trạng bị mắc kẹt, gián đoạn giữa 2 đầu kênh khiến tàu vận chuyển không thể lưu thông qua lại. Theo thống kê, hiện có khoảng10 tỷ USD hàng hóa mỗi ngày bị kẹt lại trên kênh đào Suez. Việc gián đoạn trên con đường này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến giá cả hàng hoá tăng vọt do giá cước vận chuyển bị đánh mạnh hơn. Cụ thể, giá dầu thế giới đã tăng hơn 6% trong ngày 24/3.

Sự tắc nghẽn tại kênh đào Suez khiến chi phí vận tải tăng cao 1 cách chóng mặt. Theo dữ liệu từ S&P Global Platts, giá cước vận tải biển trên 1 container trung bình có lộ trình khoảng 12,2 mét đã tăng hơn 3000 USD so với tháng 6 năm ngoái. Còn với Mỹ, chi phí vận tải biển tháng 2 này đã tăng vọt hơn so với cùng kì năm ngoái 3,2 tỷ USD. Sự gia tăng chi phí này ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng.

Vừa qua,S&P Global Panjiva mở 1 cuộc khảo sát 7000 công ty trên toàn cầu trong tháng 1-2 cho thấy: hơn ¼ số này cho biết "vận tải", 37% đề cập đến "hậu cần", và một nửa nói về vấn đề "chuỗi cung ứng". Vậy nên tắc nghẽn kênh đào Suez còn kéo dài sẽ thách thức các doanh nghiệp phải đương đầu quyết liệt.

2.NHỮNG ĐIỂM CHIẾN LƯỢC KHÁC CỦA VẬN TẢI BIỂN

Ngoài kênh đào Suez- con kênh gây thiệt hại khoảng 6-10 tỷ USD mỗi tuần, eo biển Hormuz, eo biển Malacca, và kênh đào Panama cũng khiến nền kinh tế toàn cầu trở nên điêu đứng.

Eo biển Hormuz: eo biển nằm giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, dẫn ra Ấn Độ Dương, được xem là điểm huyết mạch số 1 đối với hoạt động vận tải dầu thô và khí đốt. Mỗi ngày, có khoảng 1/4 lượng dầu thô, 1/3 lượng khí hoả lỏng vẩn chuyển qua đây. Eo biển Hormuz rất dễ bị khống chế mỗi khi xảy ra xung đột giữa các nước bởi nó kết nốigiữa nhiều cường quốc dầu lửa như Saudi Arabia, Iran, các tiểu vương quốc Arab thống nhất. Trong những năm gần đây, Iran đã nhiều lần đe dọa gây gián đoạn dòng chảy dầu thô vận chuyển qua Hormuz nhằm trả đũa việc Mỹ áp lệnh trừng phạt kinh tế lên nước này.

Eo biển Malacca: là 1 trong những tuyến đươnhf biển có phương tiện di chuyển đông đúc nhất, nối giữa Châu Á với Châu Âu và Trung Đông. Là điểm chiếc lược của vận tải biển Châu Á nên có khoảng 40% hàng hoá thương mại toàn cầu vận chuyển trên tuyến đường này. Nằm tại vị trí hẹp nhất gần Singapore, mỗi năm các vụ va chạm tàu bè, mắc cạn gây rò rỉ dầu thường diễn ra tại đây. Đặc biệt, eo biển Malacca còn rất quan trọng với Trung Quốc khi chiếm 80% lượng dầu thô đất nước này phải đi qua.

Kênh đào Panama: con đường hàng hải kết nối giữa Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương. Mỗi năm có khoảng 5% hàng hóa trong thương mại toàn cầu và có 14.000 lượt tàu bè đi qua đây. Kênh đào Panama không có nhiều rủi ro như các điểm chiến lược khác trong vận tải biển toàn cầu. Tuy nhiên, đại dịch Covid và thời tiết bất lợi đã gây ra nhiều tắc nghẽn ở kênh đào này trong những tháng gần đây, gây cản trở hành trình của nhiều tàu container và nguồn cung khí đốt từ khu vực bờ Vịnh Mexico thuộc Mỹ.

Nền kinh tế toàn cầu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các tuyến đường hàng hải. Việc tắc nghẽn trên kênh đào Suez- đoạn đường biển chiến lược (chokepoint) trong vận tải biển quốc tế vừa qua nhắc nhở chúng ta về huyết mạch vận hành nền kinh tế toàn cầu hết sức mong manh.