Sự sụp đổ chóng vánh của 'Starbucks Trung Quốc'

Luckin Coffee Inc. từng được biết đến là startup có mức tăng trưởng phi mã nhất thị trường Trung Quốc. Được thành lập giữa năm 2017, Luckin Coffee trở thành một “ngôi sao băng vụt sáng trong đêm”. Khi mà các start-up khác đang trong vòng tròn luẩn quẩn kêu gọi vốn thì Luckin Coffee đã kêu gọi thành công số vốn lên tới 200 triệu USD từ các nhà đầu tư lớn gồm BlackRock Inc. Định giá của Luckin tăng gấp đôi lên 12 tỷ USD chỉ 8 tháng sau khi lên sàn. 

Nhìn những con số đó, ai cũng nghĩ rằng Luckin Coffee sẽ nhanh chóng trở thành thương hiệu cà phê số một Trung Quốc. Tuy nhiên, ngày 12/4, Wall Street Journal đưa tin về vụ gian lận doanh thu đầy bí ẩn của start-up gây nên một cơn địa chấn khiến cổ phiếu công ty xuống dốc không phanh, sụt 75% giá trị trong một đêm.

Ngay sau khi thông tin gian lận kinh doanh được đăng tải thì các cơ quan chức năng đã vào cuộc, đào sâu điều tra số sách của Luckin Coffee kèm theo đó là những câu chuyện “kinh doanh ảo” lần đầu được vén màn.

Ngôi sao băng vụt sáng trong đêm

Trước khi dẫn đến sự sụp đổ chóng vánh này thì start-up Trung Quốc Luckin Coffee Inc. từng là đối thủ đáng gờm và thách thức của chuỗi cà phê Starbucks. Khi mới được thành lập, chuỗi cà phê đến từ Trung Quốc này từng tuyên bố tham vọng đánh bại Starbucks tại thị trường đại lục.

Người đứng đằng sau các vụ kêu gọi làm ăn này chính là chủ tịch Charles Lu, CEO Qian. Đây là một trong những người đã đưa Luckin Coffee bành trướng trở thành chuỗi cà phê có tiếng với những hứa hẹn sẽ đạp đổ sự thống trị của Starbucks.

Để hiện thực hóa “giấc mộng” đó, start-up này xây dựng một chiến lược đầy mới mẻ. Luckin Coffee đem công nghệ làm yếu tố cốt lõi trong hoạt động kinh doanh ngay từ đầu. Các cửa hàng của công ty này không nhận thanh toán bằng tiền mặt và khách hàng chỉ có thể trả tiền qua ứng dụng Luckin. Mặt khác, thay vì khách hàng trực tiếp đến mua và dùng cà phê ở quán thì Luckin Coffee sẽ cho khách mua đồ uống qua các ứng dụng di động, kèm theo đó là những chính sách ưu đãi hời hiếm có. Nhờ vậy mà một cốc latte của Luckin chỉ còn 12 NDT, tương đương 1,67 USD, chỉ bằng 1/3 so với đồ uống tương tự tại Starbucks. Chưa dừng lại, start-up còn cam kết sẽ giao hàng nhanh chóng trong vòng 30 phút.

Nhờ có những mưu kế kinh doanh khôn ngoan, chỉ sau 7 tháng khai trương, Luckin Coffee đã có thêm 500 cửa hàng lớn nhỏ tại hơn 10 thành phố. Start-up này quảng cáo rằng chỉ sử dụng cà phê arabica cao cấp nhập từ Mỹ Latinh và châu Phi, Si-rô từ Italy và sữa từ New Zealand. Các máy phê cà phê được nhập khẩu nguyên chiếc từ Thụy Sĩ và “chỉ tuyển” những chuyên gia pha chế hàng đầu từng đoạt giải thưởng.

Reuters đưa tin, vào tháng 11/2018, Luckin Coffee cũng đã kêu gọi thành công số vốn 200 triệu USD. Chưa hết, chuỗi cà phê đình đám này còn từng được nhận số vốn khác từ các nhà đầu tư gồm quỹ đầu tư quốc gia Singapore GIC và China International Capital Corp Ltd.

Nhanh chóng nắm bắt thời cơ, Luckin Coffee tiếp cận với 3 ngân hàng lớn trong đó có Credit Suisse để thảo luận về việc “debut” cổ phiếu riêng của mình (IPO) tại Mỹ trong năm 2019. Để giúp cho việc chào sân cổ phiếu diễn ra thuận lợi, start-up này còn có ý định vay một khoản tiền ít nhất 200 triệu USD từ các ngân hàng gồm Goldman Sachs và Morgan Stanley.

Màn “debut” cổ phiếu của Luckin Coffee diễn ra khá thuận lợi. Tháng 5/2019, start-up này huy động được 651 triệu USD qua IPO tại Mỹ. Nhờ vậy mà định giá công của công ty leo thang đến chóng mặt, đạt ngưỡng khoảng 5 tỷ USD.

Thừa thắng xông lên, CEO Qian tuyên bố dự định tiếp theo của Luckin là có 10.000 cửa hàng tại Trung Quốc vào năm 2021. Và sẽ soán ngôi Starbucks để “chễm chệ” ngồi lên “ngai vàng” chuỗi cà phê lớn nhất Trung Quốc.

Ánh sáng tắt, để lại bầu trời đen tối đầy bí ẩn

Nếu ví Luckin Coffee là ngôi sao băng thì có lẽ số phận của nó cũng như ngôi sao ấy, nhanh hiện và chóng tàn. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của start-up khiến cho giới đầu tư ai ai cũng phải kiêng nể. Nhưng sự kiêng nể ấy lại chẳng trụ được lâu khi tin gian lận kinh doanh của Luckin Coffee ngập tràn khắp các trang báo.

Dẫn nguồn Wall Street Journal cho hay, một tháng trước khi IPO (niêm yết cổ phiếu lần đầu ra công chúng) trên sàn Nasdaq năm ngoái của Luckin Coffee trình làng, một nhóm nhân viên của start-up đã bắt đầu làm giả các giao dịch bán hàng trên hệ thống. Hình thức gian lận này được thực hiện bằng cách dùng tài khoản cá nhân để mua hàng loạt phiếu cà phê. Nước đi này giúp Luckin khai khống doanh thu khoảng 28-42 triệu USD.

Thủ đoạn đáng gờm này càng phức tạp hơn vào cuối tháng 5/2019, đơn hàng bắt đầu tăng đột biến nhờ loạt phiếu mua cà phê được bán cho vô số khách hàng doanh nghiệp.

Rất biết cách “lươn lẹo”, Luckin Coffee không chỉ bán phiếu mua cà phê cho những khách hàng thực như hãng hàng không hay ngân hàng, số liệu cho thấy rất nhiều giao dịch của Luckin được thực hiện với hàng loạt công ty vô danh trên khắp Trung Quốc. Và lạ lùng ở một điểm, tất cả những công ty này chỉ đặt mua phiếu cà phê vào ban đêm.

Ví dụ, công ty Qingdao Zhixuan Business Consulting Co. Ltd., có trụ sở tại tỉnh Quảng Đông, từng mua phiếu cà phê Luckin với tổng giá trị 960.000 NDT (134.000 USD) trong một lần đặt. Công ty này cũng đặt một trăm đơn hàng tương tự trong khoảng thời gian từ tháng 5 - 11/2019.

Vụ việc mua bán này vô tình tạo ra cho Luckin hơn 1,5 tỷ NDT (210 triệu USD) doanh thu từ khách hàng doanh nghiệp.

Ngoài mặt ghi nhận doanh thu từ các đơn hàng doanh nghiệp khổng lồ, start-up còn thực hiện thanh toán hàng loạt cho nhiều “nhà cung cấp ảo” tiền nguyên liệu đầu vào, vận chuyển và dịch vụ nhân sự.

Chia sẻ nguồn tin thân cận từ Luckin Coffee, khi kiểm tra hệ thống của Luckin nhà chức trách Trung Quốc liên tiếp phát hiện hàng loạt khoản thanh toán đáng ngờ trị giá hơn 1 tỷ NDT (khoảng 140 triệu USD). Tài liệu ghi chép cho thấy những khoản thanh toán này được thực hiện bởi một nhân viên tên Liang, nhưng thực tế người này không hề tồn tại.

Và người đứng sau các khoản thanh toán “mờ ảo” này không ai khác chính là CEO Qian của Luckin Coffee. Theo một số điều tra, thì bà còn là người trực tiếp tham gia giám sát quá trình thanh toán mà không hề thông qua giám đốc tài chính.

Hồ sơ đăng ký của các doanh nghiệp mua phiếu cà phê và những “nhà cung cấp” nhận thanh toán từ Luckin Coffee cho thấy mối liên hệ với chính Luckin, chủ tịch Lu hoặc 2 công ty trước đó của Lu. Một số công ty đăng ký chung địa chỉ và thông tin liên hệ với chi nhánh của CAR Inc. hoặc Ucar - hai startup được Lu sáng lập trước đó. Một số khác có cùng địa chỉ email với nhân viên của các công ty này.

Một vài công ty khác có liên đới trong vụ gian lận này là người thân của ông Lu. Ví dụ, Date Yingfei (Beijing) Data Technology Development Co. Ltd., công ty thường xuyên mua phiếu cà phê Luckin, có số điện thoại trùng với một chi nhánh của CAR Inc.

Còn công ty Zhengzhe International Trade (Xiamen) Co. xuất hiện trong sổ sách là nhà cung cấp nguyên liệu đầu vào cho Luckin. Cả hai công ty có chung một đại diện pháp lý - Wang Baiyin, bạn học cũ của Lu. Ông này nắm giữ 60% cổ phần Date và 95% Zhengzhe.

Đừng tin vào tốc độ tăng trưởng thần kỳ

Luckin Coffee thông báo đã đình chỉ COO Jian Liu và các nhân viên có liên quan. Hãng cũng khẳng định những người này sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Vị giám đốc điều hành này đã cấu kết với một số nhân viên để giả số liệu về doanh thu năm 2019 với mức chênh lệnh lên đến 2,2 tỷ NDT, tương đương 310 triệu USD. Đầu 2020, Luckin Coffee thông báo doanh thu trong 9 tháng đầu năm 2019 đạt mức 413 triệu USD.

Theo Bloomberg, Luckin Coffee là một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc với giới đầu tư Mỹ và quốc tế đang muốn rót tiền vào các công ty khởi nghiệp Trung Quốc có tốc độ tăng trưởng chóng mặt.

Trường hợp tương tự đã xảy đến với Ofo, startup chia sẻ xe đạp hàng của Trung Quốc. Ra đời năm 2014, Ofo từng phát triển bùng nổ để trở thành startup kỳ lân, nhưng lại nhanh chóng phá sản vào năm 2019. Tuy nhiên, giới đầu tư toàn cầu lúc đó dường như không rút ra được bài học sau trường hợp của Ofo.