Thành phố cổ xưa nhất thế giới với lối kiến trúc 'độc nhất vô nhị' có nguy cơ biến mất

Được xây dựng từ thế kỷ XVI, Shibam là một trong những thành phố nhà chọc trời cổ nhất thế giới thuộc nền văn hóa bùn Yemen. Đây cũng là nơi sinh sống của 7.000 cư dân và được biết đến với tên gọi “Manhattan của sa mạc” với ngụ ý so sánh những tòa nhà cao tầng ở đây như khu Manhattan của nước Mỹ - nơi vốn sở hữu nhiều tòa cao ốc chọc trời.

Shibam còn được coi là ví dụ cổ xưa hoàn hảo nhất về quy hoạch đô thị theo chiều thẳng đứng. Trong đó, các tường cổ Shibam và bức tường quanh thành phố này đã được ghi vào danh mục Di sản văn hóa thế giới của UNESCO năm 1982.

Sử sách cho biết, tại các vùng sa mạc khô cằn này, gỗ và đá là những vật liệu xa xỉ, nhưng nơi đây lại có nhiều cát, đất sét và bùn. Với sự thông minh và bản năng sinh tồn, cư dân tại các vùng sa mạc Yemen đã tạo ra nơi trú ngụ an toàn bằng những vật liệu có sẵn. Người dân nơi đây đã trộn rơm lẫn với bùn, thêm cát và nước để làm cho bùn cứng rồi gắn chúng lại thành viên gạch. Những viên gạch này sau khi được phơi khô dưới ánh nắng mặt trời sẽ trở nên rắn chắc và đưa vào xây dựng.

Theo một số thống kê, hiện Shibam có khoảng 500 nhà tháp cao từ 5 đến 11 tầng, mỗi tầng gồm 1-2 căn hộ, thậm chí còn có những tòa nhà cao đến 30m. Ở những tần dưới, tường dày 1,5-2m, càng lên cao tường càng mỏng dần. Kết cấu này giúp tòa nhà vững vàng và khó sụp đổ. Để bảo vệ khỏi mưa và xói mòn, bùn không chỉ dùng để tạo ra gạch xây nhà, mà còn được sử dụng để gia cố phần tường bên ngoài các công trình, như một lớp vữa trát tường rất hữu hiệu để chống lại các vết nứt; đồng thời tạo vẻ thẩm mỹ cho các tòa nhà.

Thế nhưng nơi này đang đứng trước nguy cơ bị sụp đổ và hư hỏng nặng vì mưa lũ. Trước đó, nhiều công trình ở Shibam đã bị ảnh hưởng nặng và tàn phá do các cuộc nội chiến xảy ra tại Yemen.

Đợt mưa lũ gần đây nhất, có ít nhất 4 tòa nhà bị phá hủy hoàn toàn, 15 tòa bị hư hại. Những bức tường bằng gạch bùn cũng đổ nát. Theo người đứng đầu tổ chức bảo tồn các thành phố lịch sử tại Yemen, ông Hassan Aidid cho biết hiện cư dân ở thành phố cũng không thể tự tu sửa do chiến tranh và đời sống khó khăn.

Ông Aidid nói thêm: “Thành phố như bị thảm họa tấn công. Những bức tường gạch bùn đổ nát dần”.

Đồng thời, để bảo vệ thành phố cổ xưa này, ông Aidid còn có một kế hoạch ứng phó khẩn cấp với sự hỗ trợ từ UNESCO đang được tiến hành. Theo đó, khoảng 40 tòa nhà dự kiến sẽ được trùng tu với chi phí 194.000 USD. Các nhà tài trợ tư nhân cũng đề nghị giúp đỡ, trong đó, một doanh nhân đến từ Ả Rập Saudi đã quyên góp khoảng 54.000 USD.