Tục đặt tên và tên đệm độc đáo của người Mông

Tục đặt tên và tên đệm của người Mông khá đặc biệt, chủ yếu tập trung ở các vùng miền núi thuộc các tỉnh như Hà Giang, Tuyên Quang, Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu, Sơn La, Cao Bằng, Nghệ An,... Nghi lễ dược thực hiện khá đơn giản qua 2 phần chính là gọi hồn và đặt tên.

Sau khi đưa trẻ được sinh ra điều đầu tiên người dân tộc Mông làm chính là nghi thức gọi hồn được diễn ra sau đã chọn được ngày và giờ thích hợp. Theo đó, các thành viên trong gia đình, dòng họ sẽ có mặt đông đủ từ sáng sớm tinh mơ để bắt đầu việc cúng trình báo các ma nhà. Thường thì chủ lễ có thể là ông nội hoặc người trong dòng họ, đồ cúng bao gồm gà sống, trứng sống đặt trên bát gạo rồi đốt hai nén hương đặt lên cửa chính do chủ lễ thực hiện. Trong khi cúng, chủ lễ trình báo cho ma cột chính và ma nhà là có một đứa trẻ mới được ra đời, cầu mong các ma cho nó được khỏe mạnh, bình an.

Tiếp đến là nghi thức đặt tên, đây được xem là bước quan trọng nhất. Thường thì tên của đứa trẻ sẽ được tất cả mọi người bàn bạc, thảo luận trước khi đặt tên chính thức. Trong khi chủ lễ thực hiện các nghi thức đặt tên thì mọi người mổ gà, chuẩn bị rượu, thịt, bàn ghế, quét dọn nhà cửa để cúng tổ tiên… Khi công việc chuẩn bị đã xong, anh em, gia đình dòng họ cùng quây quần quanh gian chính ngôi nhà. Nghi lễ cúng kết thúc cũng là lúc anh em họ hàng và mọi người đến tặng cho trẻ trứng gà, đôi gà trống mái, bao gạo ngon, ít tiền cùng lời chúc trẻ sẽ khôn lớn, biết làm ruộng nương, giỏi đi rừng.

Trong truyền thông của người Mông, đứa trẻ được sinh ra là con trai sẽ có tên đệm là A (Giàng A Tu, Giàng A Páo),... Tuy nhiên, đến độ tuổi trung niên những đứa trẻ này phải làm lễ để đổi lại tên nhằm khảng định mình đã trở thành người đàn ông thực thụ, có cuộc sống ổn đinh. Theo đó, nghi thức đặt tên thường khá đơn giản và được kết hợp trong ngày Tết, gia đình sẽ tiến hành mổ lợn để cúng tổ tiên báo cáo đổi tên đệm mới. Sau khi tên được đặt, dân làng sẽ đến chúc rượu và gọi bằng một cái tên mới đầy đủ.

Đối với người Mông, tục đặt tên và tên đệm là nghi thức vòng đời bắt buộc của mỗi người đàn ông. Nghi lễ như lời khẳng định với dân làng rằng anh đã có uộc sống riêng và đã trưởng thành, biết lo toan cuộc sống, vun vén hạnh phúc gia đình. 

Có thể nói, tục đặt tên và tên đệm của người Mông là một trong những nét văn hóa đặc sắc có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, đại diện cho nét đẹp văn hóa người dân tộc Mông. Chính vì vậy, nét đẹp cần được lưu giữ và phát triển.