Văn hóa Ship và tại sao chúng ta thích Ship?

SHIP là mong muốn của fan rằng hai hoặc nhiều người (có thể là ngoài đời thực nhưng thường là nhân vật hư cấu) phát triển một mối quan hệ tình cảm gắn bó, thường mang tính chất lãng mạn, hay cũng có thể đơn thuần là bạn bè.

SHIPPER là cách để gọi các fan tham gia vào việc ship.

OTP (ONE TRUE PAIRING) là cách gọi một cặp đôi được phần lớn các shipper yêu thích (hoặc cũng có thể dùng để gọi một cặp đôi mà chỉ mình bạn ship vì bạn thích thế).

“Ship” là cách nói tắt của relationship. Từ “ship” lần đầu tiên được dùng theo nghĩa này để nói về mối quan hệ “mập mờ” của hai nhân vật chính của series phim The X-Files đình đám vào những năm 1990s.

Thế nhưng, cặp đôi nổi tiếng đầu tiên vì được ship lại là cặp đôi Kirk và Spock của series Star Trek. Cặp đôi này thường được gọi bằng cái tên Kirk/Spock (“Kirk slash Spock” hoặc K slash S). Vì tên gọi này, một cặp nhân vật nam/nam thường được gọi là SLASH SHIP.Ngày nay, ship trở nên rất phổ biến trong cộng đồng fan của hầu hết mọi nền tảng và nội dung giải trí, từ phim ảnh, game, đến manga.

Có thể nói, ship là một phần không thể thiếu của văn hóa đại chúng hiện đại.

Nếu bạn đã quen thuộc với ship, có lẽ sẽ khó có thể không bắt gặp các Slash ship (các cặp nam/nam).

Trong một xã hội khi mà sự xuất hiện của các cặp đôi đồng tính trên TV vẫn được xem là khá nhạy cảm, sự phổ biến của slash ship như một làn gió mới. Không chỉ là một hình thức giải trí, slash ship đã trở thành một phương tiện tuyệt vời để công chúng có thể tăng nhận thức và hiểu biết về cộng đồng LGBTQIA+, đặc biệt là văn hoá queer, cùng lúc đó thách thức những chuẩn mực cổ hủ của sự nam tính.

Cách bắt cặp của các slash ship thách thức những quy tắc được xã hội coi là “phù hợp” và "chuẩn mực". Cách xây dựng tính cách nhân vật của các slash ship cũng vô cùng đa dạng, hiện đại và tiến bộ.

Có nhiều chỉ trích rằng sự tiếp xúc với quá nhiều điều mới mẻ và không thường thấy sẽ gây ra sự nhiễu loạn về thế giới quan và nhìn nhận về bản thân. ĐIều này có thể đúng trong một số trường hợp. Nhưng chung quy lại, những trải nghiệm mới và khác biệt, như trong những slash ship, vẫn vô cùng cần thiết.

Chúng cho ta cái nhìn rộng mở hơn về nhiều người với nhiều lối sống khác nhau, một môi trường an toàn để ta khám phá những xu hướng tính dục của chính bản thân mình, và từ đó là một cộng đồng với thái độ rộng mở hơn và không phán xét [2]. Trong một xã hội đầy phân biệt và tranh chấp như hiện nay, điều này có lẽ còn quan trọng hơn bao giờ hết.

Slash ship cũng giúp ta có sự đồng cảm và ủng hộ với cộng đồng LGBTQIA+ dễ dàng hơn. Trong một cuộc khảo sát ý kiến của hơn 400 shipper, phần lớn họ đều đồng ý rằng họ có thêm được nhiều kiến thức về tính dục, và cũng trở nên mở lòng hơn về cảm xúc, suy nghĩ và thái độ đối với cộng đồng LGBTQIA+ [3]. Slash ship cũng như một công cụ để họ có thể lên án những sự kì thị và phân biệt trong xã hội.

Khả năng thấu cảm và tưởng tượng của con người là vô cùng tuyệt vời. Đó là lý do vì sao ta có thể như đang “sống trong thế giới của các nhân vật hư cấu. Ngoài ra, sự cụ thể và gần gũi trong khắc họa của những nhân này khiến ta đôi lúc còn cảm thấy gắn bó với họ hơn cả những người trong cuộc sống của mình.

Có thể bạn đã biết điều này, không phải lúc nào cũng sẽ có một lời giải thích rõ ràng cho bất kỳ thứ gì trong cuộc sống, và ship không phải là một ngoại lệ. Nhưng cho dù bạn thích ship vì lý do gì, việc này là hoàn toàn bình thường, mặc cho sẽ có những người cảm thấy kì lạ và không thể hiểu nổi hành động ship, hay tại sao các shipper có thể gắn bó như vậy với những người không có thật.

Ship là một phiên bản của sự phản ứng và phát triển xã hội hoàn toàn bình thường. Con người đã tiến hóa để trở thành động vật sống theo bầy đàn để cùng nhau sinh tồn và phát triển, vì thế sự thấu cảm và mong muốn được kết nối với những người khác là một phản ứng được lập trình sẵn trong chúng ta [4].

Bạn cũng là con người. Và giống như nhiều người khác, các tác phẩm đại chúng là một phần trong trải nghiệm cuộc sống của bạn. Khi bạn đọc hay xem những tác phẩm có tác động mạnh đến bạn và khiến bạn phải suy nghĩ, tất nhiên bạn sẽ cảm thấy gắn bó với những nhân vật này như bạn thực sự biết họ ngoài đời. Những cảm xúc này cũng sẽ có những ý nghĩa của riêng chúng. Chúng sẽ trở thành những kinh nghiệm giúp bạn biết tương tác lành mạnh với xã hội, hiểu thêm về bản thân mình, và định hướng mẫu hình lý tưởng cùng với đời sống tình cảm của bạn.

Đây là một hiện tượng tâm lý lần đầu tiên được nói đến trong một bài nghiên cứu năm 1927 của nhà tâm lý học người Nga Bluma Zeigarnik. Một thông tin khá thú vị là đây là một trong những nhà khoa học nữ hiếm hoi vô cùng thành công và có tiếng nói trong những năm 1920s ở Xô Viết, và là người góp phần lập ra ngành tâm thần học thực nghiệm [5].

Zeigarnik Effect chỉ ra một hiện tượng thường thấy ở con người, đó là chúng ta thường có xu hướng nhớ rõ ràng và đầu tư nhiều hơn về những việc chưa hoàn thành so với những việc đã hoàn thành [6]. Ví dụ, một người phục vụ sẽ nhớ order chính xác hơn khi họ không ghi hết chúng vào tờ giấy so với khi họ đã ghi xuống đầy đủ order. Đây cũng là ví dụ trong thực tế mà Zeigarnik đã để ý và thôi thúc bà tìm được lời giải thích, để cuối cùng có được thuyết Zeigarnik Effect.

Nghiên cứu theo dõi hoạt động não bộ gần đây cũng tìm được những bằng chứng thuyết phục cho sự tồn tại của Zeigarnik effect [7]. Bạn có để ý rằng đôi lúc khi hai nhân vật bạn ship đã CANON (thực sự đến với nhau trong tác phẩm), bạn bỗng không còn cảm thấy có hứng thú khi tiếp tục “đẩy thuyền” nữa? Bạn cảm giác như “thuyền đã cập bến” và không còn nhiệm vụ nào cần để bạn thực hiện nữa? Một lời giải thích cho cảm giác này có thể là Zeigarnik Effect.

Khi một ship thực sự đến với nhau, đó chính là đỉnh điểm, và sự hứng thú với câu chuyện sẽ mất đi khi họ đã là một cặp. Chính vì thế có thể nói một phần vì sao bạn thích ship chính là cảm giác mong chờ và hồi hộp theo dõi những sự kiện đang dần nối tiếp xảy ra, những câu chuyện chưa hoàn thành, tự hỏi liệu kết thúc sẽ như thế nào.

Theo ExerPsych.

[1] Criqui, M. (2016, Dec 18). Why Do We “Ship” Fictional Characters?. Study Beaks.

[2] Neville, L. (2018). ‘The Tent’s Big Enough for Everyone’: online slash fiction as a site for activism and change. Gender, Place & Culture, 25(3), 384-398.

[3] Hayes, S., & Ball, M. (2009). Queering cyberspace: Fan fiction communities as spaces for expressing and exploring sexuality. Queering paradigms, 219-239.

[4] Smith, A. (2006). Cognitive Empathy and Emotional Empathy in Human Behavior and Evolution. The Psychological Record, 56, 3–21.

[5] Zeigarnik, A. V. (2007). Bluma Zeigarnik-A memoir. Gestalt theory, 29(3), 256.

[6] Zeigarnik, B., & Lewin, K. (1927). Das Behalten erledigter und unerledigter Handlungen. Verlag nicht ermittelbar.

[7] TANG, X., PANG, J., & LUO, J. (2009). Zeigarnik effect in Insight problem solving: Hemi-spheric difference in brain activities following problem solving and during hint presentation. Chinese Science Bulletin, 54(22), 3464-3474.