Tìm thấy xác ướp quý tộc ở TP.HCM
Vào năm 1994, khi di dời nghĩa trang để chỉnh trang khu vực xóm Cải tại phường 8, quận 5, TP.HCM, người ta đã tìm thấy một xác ướp quý tộc, nằm trong ngôi mộ kỳ bí. Cũng từ đó, người dân nơi đây gọi đó là "Xác ướp xóm Cải".
Đã gần 30 năm kể từ ngày khai quật, xác ướp quý tộc vẫn được bảo quản trong Viện bảo tàng lịch sử Việt Nam, khiến ai đến thăm cũng phải trầm trồ. Được biết, mộ của xác ướp được chôn rất sâu, phải mất tới 40 ngày, người ta mới đục được đến đáy quách, sâu gần 8m.
Quan tài của xác ướp quý tộc cũng lớn hơn so với thông thường và được ghép bởi hai lớp gỗ quý. Hai lớp chiếu cói và một lớp giấy bản dày hơn 5 cm, là những gì được tìm thấy dưới nắp quan tài.
Xác ướp được bọc trong 9 lớp áo vải, lụa, gấm quý, ngập trong chất dầu thơm màu đỏ. Được biết, đây là một phụ nữa tầm 60 tuổi, tóc ngắn chớm vai, da dẻ mịn màng, hơi có mùa đỏ sậm của dầu thơm.
Ngoài ra, các khớp xương của xác ướp vẫn còn co duỗi tốt, da thịt mềm mại và ít có dấu hiệu bị phân huỷ. Bên cạnh đồ tuỳ táng thông thường, trong mộ còn có nhiều vàng bạc, trong đó có một đôi giày bằng vàng.
Có thể nói, xác ướp quý tộc là một trường hợp đặc biệt, khác hoàn toàn với những xác ướp đã từng được khai quật. Có lẽ đây chính là lý do khiến huyệt mộ được đào sâu và xây dựng kiến cố đến vậy.
Danh tính của xác ướp quý tộc
Dựa vào các chữ trên huyệt mộ, những nhà khảo cổ đã xác định được thân phận, tên tuổi của xác ướp quý tộc. Đó là bà Nguyễn Thị Hiệu.
Với hình thức chôn cất, sự nguy nga của ngôi mộ, và những đồ tuỳ táng được chôn cùng, các nhà nghiên cứu lịch sử đã xác định, người phụ nữ này là một quý tộc dưới triều Nguyễn, mất vào khoảng năm 1868. Cũng theo lịch sử nghiêm cứu, bà Nguyễn Thị Hiệu được coi là hoàng thân quốc thích của vua Gia Long (Nguyễn Ánh, 1762-1820).
Các chuyên gia khảo cổ nhận định, xác ướp của bà Nguyễn Thị Hiệu là một trong những trường hợp hiếm hoi được bồi táng bằng rất nhiều vàng bạc, đồ dùng quý giá. Đây cũng là minh chứng rõ ràng về mối quan hệ huyết thống giữa bà và Hoàng tộc nhà Nguyễn.
Bên cạnh đó, khi mới được khai quật, các nhà khảo cổ đã thực sự ngạc nhiên trước độ hoàn hảo của xác ướp quý tộc. Các khớp xương vẫn co duỗi linh hoạt, cơ thể chỉ bị teo lại một chút và chưa có dấu hiệu phân huỷ.
Dựa vào cơ thể mảnh mai và bàn tay nhỏ nhắn của xác ướp, các nhà khoa học nhận định, bà đã có một cuộc sống an nhàn, không phải lao động khi còn sinh thời. Điều này hoàn toàn phù hợp với địa vị quý tộc của bà Nguyễn Thị Hiệu.
Đây là một trong những xác ướp nguyên vẹn nhất, được tìm thấy ở Việt Nam, trong suốt một thế kỷ qua. Đó cũng là minh chứng về trình độ đỉnh cao trong nghệ thuật ướp xác, của người Việt trong quá khứ.
Người từng nghiên cứu nhiều xác ướp ở miền Trung và niềm Nam, bác sĩ Phan Bảo Khánh, thán phục phục nghệ thuật bảo quản thi hài của người xưa: Không cần dao kéo để xâm hại đến thi thể, lấy đi não và nội tạng, đây là một cách ướp xác rất nhân văn.
Ông cũng tiếc nuối, bởi có lẽ, nghệ thuật bảo quản xác ướp độc đáo này đã bị thất truyền. Ngày nay, người ra có thể bỏ ra hàng tỷ đồng để xây dựng lăng mộ, nhưng chẳng còn mấy ai biết áp dụng nghệ thuật của người xưa.
Hiện nay, xác ướp của bà Nguyễn Thị Hiệu được đặt trong lồng kính uy nghiêm của bảo tàng. Khoảng 3 tháng một lần, chuyên gia Đại học Y dược TP.HCM lại sang để kiểm tra tình hình, lau thuốc chống ẩm mốc và bảo vệ mô xác ướp.