Chấn động điều tra của Al Jazeera: Quan chức nhiều nước chi tiền để mua quốc tịch Cộng hoà Síp?

Một khối lượng lớn tài liệu mật của chính phủ Cộng hoà Síp đã được hãng thông tấn Trung Đông Al Jareeza công bố.

Đây là một phần trong chiến dịch điều tra mang tên “The Cyprus Papers” - Hồ sơ Síp (người dịch), hé lộ việc hàng tá cái tên của những người có máu mặt cũng như gia đình của họ đã mua “hộ chiếu vàng” của nước này kể từ cuối năm 2017 đến 2019.

Những người mua hộ chiếu Síp kể trên với cái giá thấp nhất là 2,5 triệu USD, phần lớn là quan chức, chính trị gia, lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước của nhiều quốc gia.

Trong số đó có không ít người nằm trong diện tình nghi tham nhũng bởi chính họ hay các thành viên gia đình nắm giữ vị trí quan trọng trong các chính phủ.

Một ngày sau bài vạch trần Cộng hoà Síp “bán quốc tịch”, mở đường cho tội phạm chạy trốn vào Châu Âu của nhóm điều tra Al Jazeera lên sóng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ nước này đã lên tiếng trấn an rằng họ đã và đang kiểm chứng thông tin.

Đồng thời Bộ trưởng Nội vụ Síp cũng cho hay những năm gần đây, nhiều cải cách đáng kể của nước này đã được áp dụng vào chương trình “đầu tư” nhận quốc tịch.

Theo thông tin của Al Jazeera, một trong những người đã mua thành công hộ chiếu Síp là Mir Rahman Rahmani, Chủ tịch Hạ viện Afghanistan’s.

Ông này không chỉ mua quốc tịch Síp cho mình, vợ và ba cô con gái mà cả quốc tịch St. Kitts và Nevis, một trong số các bang Caribe cũng bán quyền công dân.

Rahmani từng là sĩ quan cấp tướng, sau đó trở thành một doanh nhân thành đạt trong lĩnh vực trung gian vận tải cung cấp nhiên liệu cho chính phủ Afghanistan và quân đội Mỹ.

Việc ông này được bầu làm Chủ tịch Hạ viện đã kích động một cuộc xô xát khi phe đối lập cho rằng kết quả này đã bị thao túng.

Những nhân vật nói trên có điểm chung, đều là “tay hòm chìa khoá”.

“Họ có quyền kiểm soát tài nguyên quốc gia, có thể điều tiết các hợp đồng của chính phủ cũng như có quyền ra quyết định. Do đó, việc này phản ánh rủi ro tài chính cao vì họ dễ tham nhũng và nhận hối lộ hơn bao giờ hết”,ông Laure Brillaud - Chuyên viên cao cấp của Tổ chức Minh Bạch Quốc Tế chống tham nhũng trả lời Al Jazeera

Các tài liệu thu thập được không chứng minh được hành vi sai trái của bất kỳ cá nhân nào và nó cũng không có khả năng kết luận các nhân vật kể trên có liên quan đến tham nhũng.

Dù vậy,câu hỏi vẫn được đặt ra là "tại sao một người đã được giao phó một vị trí quan trọng ở quốc gia lại muốn mua quốc tịch thứ hai cho bản thân hoặc gia đình họ?".

Thêm vào đó, trong vài trường hợp, hãng thông tấn này đặt câu hỏi “làm sao một quan chức bình thường lại có tới 2.5 triệu đô để đầu tư cho nền kinh tế của Síp - một trong những điều kiện tiên quyết để sở hữu tấm hộ chiếu Vàng?”

Nigel Gould-Davies, chuyên viên cấp cao tại Viện Chiến lược Quốc tế của Vương quốc Anh cho rằng: "Ở nhiều quốc gia, chỉ có quan hệ và làm ăn bất chính mới có thể sở hữu khối tài sản lớn như vậy".

Cũng theo ông Gould-Davies, lí do mà những quan chức nói trên muốn có thêm một, thậm chí 2 quốc tịch khác là để bảo vệ tài sản họ có được sau nhiều năm.

“Một khi họ đã có khối tài sản lớn thông qua cách mà tôi nghĩ là rất có vấn đề, họ chắc chắn sẽ muốn những thứ đó được an toàn bằng cách chuyển nó sang nước ngoài, nơi mà nó trở nên hợp pháp”.

Chỉ trích của Liên Minh Châu Âu EU

Sở hữu cuốn hộ chiếu vàng của Síp là điều “đáng thèm muốn" đối với nhiều người ở nhiều quốc gia vì nó cho phép tự do đi lại, làm việc và giao dịch ngân hàng trên khắp Liên minh châu Âu, mặc dù tổ chức này vốn đã nhiều lần chỉ trích chính sách “đầu tư mua quốc tịch” của Síp là một rủi ro an ninh kể từ khi ra đời năm 2013.

Dưới áp lực của EU, Síp đã thay đổi quy định từ năm 2019, nhưng điều tra của Al Jazeera cho thấy rất nhiều “nhân vật tai tiếng” đã kịp "chăn ấm nệm êm" với tấm hộ chiếu vàng trước khi đạo luật mới đi vào hiệu lực.

Tháng 7/2020, Síp đã ban hành luật mới cho phép tước “quốc tịch đã bán” của những ai mà họ cho rằng đang đe doạ quyền lợi quốc gia của nước này.

Nhưng, cho dù những nhân vật tầm cỡ được Al Jazeera nêu có vẻ chẳng phù hợp lắm để trở thành công nhân Síp, luật mới cũng vẫn có những lỗ hổng cho những rủi ro lớn lách qua mà không hề hấn.

Bất cứ ai đã chi 2,5 triệu USD vẫn giữ được tấm “hộ chiếu vàng”. Đáp trả những nghi vấn của Al Jazeera, Bộ trưởng Nội Vụ Síp không trả lời lý do tại sao luật mới cho phép nước này thu hồi quyền công dân lại không áp dụng cho những trường hợp “có yếu tố chính trị” như đã đề cập.

Ông này cho rằng: “Hiện đã có một uỷ ban ba thành viên độc lập nghiên cứu và đánh gía mọi thông tin liên quan tới những ai đã được cấp quốc tịch Síp”.

Liên quan tới thông tin một Đại biểu Quốc hội TPHCM có tên trong danh sách các chính trị gia “mua” hộ chiếu châu Âu, ông Trần Văn Tuý, Trưởng Ban Công tác đại biểu của Quốc hội cho biết, ông đã giao Vụ Công tác đại biểu kiểm tra thông tin này. Ông Tuý lưu ý rằng, cần rất thận trọng khi xem xét thông tin từ các trang thông tin nước ngoài. Tổng thư ký, Người phát ngôn của Quốc hội, ông Nguyễn Hạnh Phúc cũng cho biết, ông chưa có thông tin gì về việc này và đề nghị báo chí xác minh cẩn trọng, bởi ngay cả trang thông tin của Quốc hội Việt Nam cũng bị giả mạo.