Hé lộ nguyên nhân vụ rò rỉ tin mật nghiêm trọng bậc nhất lịch sử hải quân Mỹ

Trước thềm trận hải chiến Midway oanh liệt bậc nhất mặt trận Thái Bình Dương trong Chiến tranh thế giới II, tình báo của Hải quân Mỹ đã giải được bộ mật mã của Nhật Bản và nhờ đó, biết trước được kế hoạch tấn công của đối thủ vào vùng đảo Midway, kịp thời có phương án đối phó. Nhờ đó mà Mỹ đã giành được chiến thắng giòn giã trên thực địa, đánh chìm nhiều tàu sân bay quan trọng của Nhật. Tuy nhiên, toàn bộ lợi thế quan trọng này của Mỹ đã bị một phóng viên phơi bày trên mặt báo, không rõ vô tình hay cố ý.

Sáu thánghậu vụ tấn công Trân Chân Cảng, vào ngày 7/6/1942, tờChicago Sunday Tribune đã đăng tải bản tin thông báo về một chiến thắng vang dội của Hải quân Mỹ trước hạm đội của Nhật Bản trong Trận Midway.

“Hạm đội của Nhật Bản đã bị Hải quân Mỹ tiêu diệt. Hai tàu sân bay bị chìm ở Midway, 13 - 15 tàu Nippon bị trúng hỏa lực; một cơn thịnh nộ ở Thái Bình Dương”, tiêu đề của bản tin được chạy trên trang nhất của số báo. Bên cạnh đó, bài viết còn công bố một thông tin bên lề hấp dẫn: “Hải quân Mỹ đã biết trước kế hoạch tấn công của Nhật Bản trên biển”.

Bản tin gồm 14 đoạn nói trên đã tiết lộ một bí mật vô cùng quan trọng, và về sau này đã trở thành một trong những vụ rò rỉ thông tin lớn nhất, tiềm ẩn nguy cơgây thiệt hại nặng nềnhất cho lực lượng Hải quân của Mỹ: Tình báo Mỹ đã phá được mật mã thư tín của Nhật Bản và biết trước kế hoạch tấn công cũng như sơ đồ bố trí lực lượng của hải quân Nhật.

“Nhiều tuần trước khi trận chiến thực sự bắt đầu, hải quân Mỹ đã nắm được thông tin về sức mạnh của các lực lượng Nhật Bản mà họ phải đối đầu. Điều này cho phép Hải quân Mỹ tận dụng triệt để việc không kích, nhắm thẳng vào các tàu Nhật Bản đang tiếp cận hạm đội của Mỹ”, bài báo viết.

Midway là một trong những trận hải chiến huyền thoại diễn ra từ ngày 4-7/6/1942 ởThái Bình Dương. Theo đó, Hải quân Nhật Bảnlên kế hoạch thực hiện cuộc tấn công này và một cuộc tấn công thứ hai nữa với mưu đồ"dụ" hạm đội tàu sân bayMỹ vào một cái bẫy để tiêu diệt.

Theo tính toán của người Nhật, nếu thành công trong trận chiến này, họ sẽ dễ bề mở rộngkhu vực ảnh hưởng, tạo đà cho các trận chiến tiếp theo và đẩy Mỹ buộc phải đàm phán để chấm dứt chiến tranh với lợi thế nghiêng về phía Nhật.

Có điều, may mắn nghiêng về phía Mỹ, nhờ thông tin tình báo và sự mưu mẹo của Đô đốc Chester Nimitz, Hải quân Nhật Bản đã bị tê liệt sau trận Midway. Họ mất tổng cộng bốn tàu sân bay, tất cả đều đã được sử dụng trong cuộc tấn công Trân Châu Cảng, cùng hàng trăm máy bay và thủy thủ.

Cuộc tấn công của người Mỹ nhằm vào hạm đội của Nhật Bản này được gọi là vụ tấn công mang tính chất quyết định nhất trong lịch sử hải quân Mỹ. Chiến thắng này được các sử gia xem là một trong những trận chiến hải quân quan trọng trong cảChiến tranh thế giớithứ II.

Bản tin của tờ Chicago Sunday Tribune, mặc dù không viết rõ rằng phía Mỹ đã phá được bộ mãJN-25 của Nhật nhưng thông tin được cung cấp khiến người đọc ngầm hiểu, rằng tình báo Mỹ đã thành công trong việc nghe lén và giải mật được các trao đổi được mã hóa của hải quân Nhật Bản.

Thực tế, tháng 5/1942, Mỹ biết được thông tin Nhật Bản đang chuẩn bị thực hiện một cuộc tấn công lớn nhằm vào một mục tiêu được gọi là "AF" vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6. Thông qua việc sử dụng dây cáp ngầm dưới biển, Ban giải mã Hypo của Hải quân Mỹ đã yêu cầu chỉ huy căn cứ Midway gửi qua radio một tin nhắn về Trân Châu Cảng với nội dung: "Nước uống ở Midway đang cạn kiệt vì nhà máy nước bị hỏng". Sau đó, tin nhắn này được gửi bằng một kiểu mật mã mà họ cho rằng Nhật Bản đã biết cách giải. Ngay sau đó, một bức mật mã của người Nhật hóa mã bằng JN-25 với nội dung: "AF" gặp phải những vấn đề về nước ngọt và lực lượng tấn công phải lên trước kế hoạch về vấn đề này. Và "AF" được khẳng định là Midway. Như vậy, khi người Nhật tiến đến Midway, người Mỹ đã chờ sẵn. Toàn bộ diễn biến của trận đánh được "điện ảnh hoá" hoàng tráng qua phim Midway (2019).

Nếu đà như vậy được duy trì, người Mỹ có thể sẽ tiếp tục theo dõi và phát hiện thêm nhiều kế hoạch khác của Nhật để có thể tác chiến hiệu quả. Đây sẽ là một lợi thế vô cùng lớn trong chiến tranh.

Bản tin của tờChicago Sunday Tribunesau khi được đăng tải đã khiến giới chức hải quân Mỹ và Tổng thống MỹFranklin D. Rooseveltvô cùng tức giận. Họ cho rằng việccông khai thông tinnhư vậy có thể khiến quân Nhật Bản biết được rằng hệ thống mã hóa của họ đã bị phát hiện và thay đổi mật mã.

Quân đội Mỹ đã lập một cuộc điều tra để tìm hiểu thông tin về vụ việc. Cũng vì tính chất bí mật của vụ việc mà những lời khai của những người có liên quan đã bị xếp vào danh sách tài liệu mật, được giữ kín trong suốt hơn bảy thập kỷ sau đó.

Theo đó, các thông tin cho biết, bản tin gây chấn động nói trên là của phóng viên chiến tranh của tờ Tribune ở Thái Bình Dương tên là Stanley Johnston. Johnston đã có mặt trên tàu sân bay USS Lexington khi nó bị đánh chìm trong Trận chiến Biển San hô diễn ra vào đầu tháng 5/1942. Gần 3.000 người trên tàu này đã được giải cứu, trong đó có Johnston. Tất cả được đưa lên tàu vận tải USS Barnett của Hải quân Mỹ.

Trên đường về San Diego, Trung tá Morton T. Seligman, chỉ huy trên tàu USS Barnett, đã nhận được thông tin mà Đô đốc Chester W. Nimitz đã gửi cho tất cả các chỉ huy tàu trên biển về kế hoạch của trận Midway sẽ diễn ra sau đó khoảng 4-5 ngày.

Trong số những thông tin Đô đốc Nimitz gửi đi có các thông tin do tình báo Mỹ thu được về hỏa lực của quân Nhật. Toàn bộ các thông tin này đều được đăng tải gần như nguyên xi trong bản tin của Johnston, người tình cờ ở cùng phòng với Trung tá Seligman.

Ngày 4/6, Johnston về tới Chicago. Khi nghe tin về trận chiến đang diễn ra, ông đã nói với biên tập viên của tờ Tribune rằng ông ta có một số thông tin về hạm đội Nhật Bản. Johnston được yêu cầu viết tin.

Những mô tả trong bài viết của phóng viên này về hạm đội Nhật Bản trong trận Midway được đánh giá gần như là một bản sao chính xác thông tin có trong công văn của Nimitz. Johnston về sau cũng thừa nhận đã sao chép một số thông tin trong văn bản này.

Chính quyền Mỹ khi đó muốn theo đuổi đến cùng việc xử lý hình sự đối với chủ sở hữu Chicago Tribune Robert R. McCormick và Stanley Johnston. “Đây là lần duy nhất trong lịch sử Mỹ, chính phủ Mỹ đã thực hiện các bước để truy tố một thành viên củagiới truyền thôngtheo Đạo luật gián điệp”, bà Katie Townsend, Giám đốc Ủy ban phóng viên, cho biết sau khi được tiếp cận các thông tin.

Tuy nhiên,không có bằng chứngnào khẳng định Johnston biết đó làtài liệu tối mật. Bên cạnh đó, giới chức Mỹ cũng lo ngại về tiến hành khởi tố hình sự vụ việc có thể làm lộ thêm những bí mật khác trong thời chiến. Vì vậy, sau cùng, vụ việc đã bị xếp lại. Johnston không bị truy tố nhưng không còn được Hải quân Mỹ chào đón.

Về phía Trung tá Morton Seligman, vụ việc xảy ra khi ông vừa được trao Huân chương Thập tự Hải quân thứ hai trong sự nghiệp của mình nhờ hoàn thành tốt vai trò sĩ quan điều hành của tàu sân bay lớn nhất trong hạm đội của Mỹ tại Thái Bình Dương tham gia trận chiến đầu tiên với lực lượng tàu sân bay của kẻ thù.

Với thành tích này, tiền đồ của Seligman trở nên vô cùng xán lạn. Nhiều người cho rằng ông sẽ sớm được bổ nhiệm làm chỉ huy của tàu sân bay của Mỹ, thậm chí còn có thể được thăng hàm cấp tướng.

Nhưng với việc bị xác định là có liên quan đếnvụ rò rỉ thông tin tình báonguy hiểm nhất trong thời kỳ chiến tranh, Seligman đã suýt phải ra hầu tòa về cáo buộc làm rò rỉthông tin tình báonhạy cảm hoặc nặng hơn có thể là tội phản quốc.

Về sau, với việc Hải quân Mỹ không muốn phanh phui bí mật mà họ muốn chôn giấu, Seligman đã tránh được việc phải ra tòa án binh. Song, vị chỉ huy tàu hải quân lừng lẫy của Mỹ đã bị từ chối mọicơ hội thăng tiếnnào và buộc phải nghỉ hưu vào năm 1944.