Những con đường thơm ở Hội An

Thong thả dạo bước trong đêm phố cổ

Ăn tối xong, chúng tôi thả bước trong khu phố cổ. Chưa tới 8 giờ tối mà đi giữa Hội An đã cảm thấy như xuyên không về tận thế kỷ trước. Bởi sự vắng lặng. Chúng tôi đi chầm chậm qua những con ngõ nhỏ. Khu phố cổ Hội An gần với mô hình một bàn cờ, cứ đi hết ngõ này là gặp ngõ khác. Cứ thế, từ đường Bạch Đằng, chúng tôi tới đường Nguyễn Thái Học rồi đường Trần Phú, Nguyễn Thị Minh Khai… Những dãy phố dài với những căn nhà nhỏ, chỉ le lói ánh đèn, cửa khép hờ, văng vẳng tiếng nhạc du dương. Tiếng nhạc dìu theo bước chân du khách, trên mọi ngả đường phố Hội, tạo cảm giác lâng lâng. Đôi khi còn có thể nghe một vài tiếng guitar chen vào.

Một lúc sau, chúng tôi mới hiểu đó là tiếng nhạc từ hệ thống loa công cộng. Thật rất nên khen cho ai đó đã có sáng kiến này. Những bản nhạc giao hưởng cổ điển thế giới với volume rất nhẹ, mơ hồ như là tiếng gió … Có lẽ phải đủ tối sẫm và đủ tịch mịch đến thế, người ta mới dễ dàng nhận ra đây là không gian cổ tích với phụ họa hoàn hảo hương thơm của các loài hoa, điều mà sẽ bị khuất lấp ở những thời điểm nhộn nhịp của phố Hội.

Bỗng nhớ thế những câu thơ thuở nào của thi sĩ Huy Cận :

Đường trong làng: hoa dại với mùi rơm...

Người cùng tôi đi dạo giữa đường thơm,

Lòng giắt sẵn ít hương hoa tưởng tượng

Cả không gian hồn hậu rất thơm tho

Gió hương đưa mùi, dìu dịu phất phơ...

Một đêm Hội An quyến rũ đến thế, còn ở rất lâu trong tâm trí của chúng tôi. Hóa ra “cái con” COVID đáng ghét thật nhưng cũng có điểm cộng. Nếu không, du khách nào có được một khoảng thời gian sống chậm, thật trong trẻo, an nhiên đến thế, khi mà đêm chưa xuống thật sâu.

Bước chân vô định của chúng tôi dừng lại ở một căn nhà còn sáng đèn trên đường Trần Phú, số 80. Biển đề cho biết đây là bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch. Bước qua cổng gỗ ngôi nhà hai tầng này, chúng tôi thú vị khi được biết nhà đã được xây dựng tròn 100 năm trước. Ngôi nhà này điển hình cho kiến trúc nhà cổ ở Hội An được chia làm 3 phần: nhà trước, nhà sau và nhà cầu. Chúng tôi bước qua sân trời được bố trí giữa nhà trước và nhà sau, cảm giác như lạc vào một ngôi nhà quý tộc sa sút ở thế kỷ nào.

Trong ánh sáng vàng vọt, những bình những lọ gốm với đủ hình dạng hình như đang âm âm những lời của đất. Không thấy bóng dáng người coi bảo tàng, chúng tôi đọc được những thông tin treo ở đây, biết rằng chốn này hiện lưu giữ trên 430 hiện vật gồm sứ có niên đại từ thế kỷ thứ 8 đến thế kỷ thứ 18. Hầu hết các hiện vật là gốm sứ mậu dịch có nguồn gốc từ Trung Cận Đông, Ấn Độ, Trung Hoa, Nhật Bản, Thái Lan, Việt Nam… Một cô bạn thốt lên: Khung cảnh này mà đóng phim ma chắc là hợp lắm đây. Những bức ảnh chúng tôi chụp sau đó cũng như thuộc về thế kỷ nào, khi đưa lên Facebook, có người “còm” rằng : Cứ như gia đình quý tộc xưa, có cả a hoàn đứng hầu bên cạnh.

Từ bảo tàng gốm sứ rảo vài bước chân, chúng tôi đã ở bên bờ sông Hoài. Có dăm thuyền kết hoa đăng rực rỡ neo gần bờ. Thả bước dọc bờ sông, chốc chốc lại có người ra mời : Cô chú đi một vòng thuyền dọc sông nhé, 50 ngàn một người thôi. Lát sau có lời mời đại hạ giá, còn có 20 ngàn. Khi chúng tôi từ chối, họ đáp lại bằng một nụ cười hiền. Khuôn mặt người dân lao động Hội An hình như có nét giống nhau ở sự dãi dầu và hiền hậu.

Đi vào khu trung tâm phố cổ mới cảm nhận hết sức tàn phá ghê gớm của “con” COVID. Đâu rồi cảnh dập dìu mua mua bán bán, hàng nọ ken quán kia ở những con đường nhỏ chạy ra phía sông Hoài, ở khu chợ phía bên kia cầu. Ký ức chúng tôi là khu phố cổ có vô vàn hàng chè như chè bắp, chè đậu, thập cẩm, tàu hũ … thế nhưng ở thời điểm này ngay gần chùa Cầu, cũng chỉ có dăm gánh chè chong đèn bán hàng, khách cực thưa thớt. Chúng tôi ghé ăn một ly tào phớ, cảm thấy không hài lòng vì miếng tàu hũ cứng khô, không hề mềm mướt như trong trí nhớ, lòng dặn lòng ngày mai sẽ trở lại nơi đây vào buổi chiều, phục thù bằng một ly nước thảo dược sả chanh được đính thêm một cánh sen rất điệu nghệ của Mót quán, nay đã nổi tiếng khắp cõi mạng.

Thêm một chỉ dấu mùa COVID, rất khó để tìm thấy một quán cà phê trong lòng phố cổ. Những dãy phố dài với những quán cà phê đã đóng cửa từ bao giờ, chỉ bảng hiệu vẫn còn đấy như những đôi mắt buồn bã trong đêm. Gần rã cẳng thì chúng tôi cũng tìm thấy một quán cà phê ưng ý, mặc dù là vỉa hè thôi nhưng bàn ghế tươm tất, lại chỉ cách sông Hoài có một con đường nhỏ. Bù lại, chúng tôi được nhấm nháp những ly nước tắc (quất) thơm dìu dịu trong tiếng nhạc cổ điển được điều chỉnh âm thanh rất phù hợp với không khí ban đêm.

Thật tiếc, cũng vì COVID, chúng tôi bị vuột mất show nghệ thuật tuyệt hay À Ố. Đành tự an ủi rằng thế là có ít nhất một lý do để trở lại Hội An. Những ai đã được xem đều nói rằng họ bị hút hồn với kỹ thuật xiếc mới kết hợp nhào lộn và nhảy đương đại, trên nền nhạc độc đáo của các nhạc cụ dân tộc như đàn kìm, đàn tranh, sáo trúc, đàn môi. Mà tất cả đều là live, “sống”. Đấy là còn chưa kể màn yểm trợ âm thanh beatbox hiện đại, sôi động. Bắt đầu hành trình lưu diễn từ năm 2015 qua hơn 15 quốc gia, chinh phục khán giả khắp 4 châu lục, À Ố Show vẫn là một chương trình nghệ thuật độc đáo, nên xem. Đặc biệt khi bạn đang trong những ngày chỉ dùng để làm giàu thêm cho vốn sống của bản thân.

Đừng bỏ qua rừng dừa Bảy Mẫu

Chuyến đi này khiến chúng tôi được mở mắt rằng, Hội An không chỉ có đèn lồng, nhà cổ, hoa đăng thả trên sông Hoài. Một thổ dân đã gợi ý cho cả bọn đi rừng dừa Bảy Mẫu, chỉ cách phố cổ chừng 3 cây số. Thật cứ như 2 trong 1, chúng tôi có một buổi sáng sông nước miền Tây giữa phố Hội.

300 ngàn là số tiền chúng tôi phải trả cho 4 người đi 2 thuyền, mũ nan do nhà thuyền trang bị luôn. Cảm giác thơ thới khi con thuyền rẽ nước chầm chậm lướt đi, mắt thỏa thuê ngắm nhìn trời/ nước và dừa, dĩ nhiên. Ông già chèo thuyền cho biết trước thời COVID, tầm 8 giờ sáng là rừng dừa đã xôn xao, nhộn nhịp. Khách du lịch đông lắm, mà chủ yếu là dân Hàn quốc. Mỗi ngày ông chở cả chục chuyến đi về như vậy, mỗi chuyến độ 1 giờ đồng hồ. Nhẩn nha điều khiển thuyền đi giữa dòng nước thênh thênh tự do, ông kể cho chúng tôi rằng khu du lịch rừng dừa Bảy Mẫu này vốn là khu căn cứ địa cách mạng của quân dân trong kháng chiến. Từ khi còn bé ông đã nhìn thấy những cây dừa cao “như vầy”, cảm giác như thời gian ngừng trôi trong những hồi ức của người già.

Tour du lịch sông nước nằm ngoài dự kiến trước khi chúng tôi đến Hội An, lãi thu được lớn nhất là cảm giác thư giãn tuyệt vời giữa sông nước bao la. Ấy là còn chưa kể đến màn múa thuyền thúng cực đẹp mắt với những vòng quay thuyền cực ảo cứ như trong Tây du ký. Họ đáng được vinh danh là nghệ sĩ dân gian. Cũng như màn bung chài tuyệt đẹp khi thuyền ra đến giữa dòng, chỗ đoạn sông mở ra mênh mông. Chốt lại tour hoàn hảo bằng điệu hò xứ Quảng, hát mộc, vào lúc mặt trời bắt đầu lên cao.

Nhấm nháp bánh mì, cơm gà Hội An

Kỷ niệm về những chuyến đi luôn song hành với nỗi nhớ vị giác.

Trước chuyến đi của chúng tôi, một bà chị thuộc nhóm “Hội An học” dặn rằng, nhất thiết phải thử bánh mì Phượng. Điều gì làm cho món ăn dân dã này được du khách nước ngoài gọi với một cái tên mĩ miều: Món ăn vặt ngon nhất dưới hạ giới. Ấy là nhờ đầu bếp, người dẫn chương trình nổi tiếng thế giới Anthony Bourdain, nay đã thành người thiên cổ. Con người sành ăn này đã miêu tả bánh mì Phượng như “một bản giao hưởng ở trong một miếng sandwich” (That’s a symphony in a sandwich!). Bánh mì Hội An giờ không khó tìm ở Hà Nội hay một số thành phố khác. Nhưng như mọi món đặc sản, có lẽ thực khách vẫn tin rằng đây không phải là món ở Hội An mới có nhưng chỉ Hội An mới thật ngon.

Xe chúng tôi ghé quán bánh mì Phượng ngay trên đường từ sân bay về tới khách sạn. 3 giờ chiều chắc chả phải giờ cao điểm nhưng vẫn phải xếp hàng. Thế giới bánh mì ở đây cực phong phú với hơn 20 loại nhân khác nhau. Chúng tôi có ân hận vì đã chọn mua loại đắt nhất, 30 ngàn, độ đạm chắc là thừa cho cả một ngày. Hình như bí mật của bánh mì ngon chính là các loại nước sốt bí ẩn mà gia chủ rưới thoăn thoắt, rất khó phân biệt. Tuy nhiên, người sành ăn bảo rằng không nên bỏ qua những quán bánh mì khác như Madam Khánh, trên đường Trần Cao Vân đã có lịch sử trên 30 năm. Hay là bánh mì Bích với vị pate và xá xíu khá độc. Rồi bánh mì bà Bứa, bánh mì cô Lành, bánh mì Thân có các loại chả rất hấp dẫn.

Hội An 'đẹp mà buồn' đến lạ những ngày vắng lặng

Cơm gà Bà Buội luôn có mặt trong các hướng dẫn du lịch. Thế nhưng với chúng tôi lại là một kỷ niệm ẩm thực thất bại. Cơm nguội và cứng, gà thậm chí còn hơi xác. Thu hoạch độc đáo tại quán Bà Buội có lẽ là cái tên chè là lạ được ghi trên tường : chè Xoa xoa. Về sau chúng tôi mới biết người sành giờ ít ai ghé cơm gà Bà Buội, đó là địa chỉ dành cho khách du lịch, một đến còn lâu mới có dịp quay lại. Dĩ nhiên, giữa mùa COVID cũng không có nhiều lựa chọn đâu, nhiều quán đóng cửa từ sớm, không bán tối như lúc đông vui. Muốn được ăn dĩa cơm gà non mềm, óng ánh màu vàng của nghệ, hãy ghé cơm gà bà Hương đường Lê Lợi, cơm gà Xí đường Trần Hưng Đạo, cơm gà bà Lắm, bà Hồ…

Chuyến đi Hội An vẻn vẹn 4 ngày 3 đêm còn dăm địa chỉ không thể kể hết trong một bài báo. Hẹn bạn, có ngày tôi sẽ kể về Bảo tàng mì Quảng lớn nhất Việt Nam, Bảo tàng Đồng Đình độc đáo ở bán đảo Sơn Trà, hay là con đường có nhiều đồi cát trắng như tuyết xuôi đến bãi biển Tam Thanh, nơi có làng bích họa.

(*) Tác giả là Trưởng ban Văn hoá Nghệ thuật - Báo Sức khoẻ & Đời sống, Bộ Y tế