Kẹo cu đơ - đặc sản nức tiếng Hà Tĩnh

Kẹo cu đơ là một trong những món ăn nổi tiếng của xứ này khiến du khách nào tới đây cũng phải thử ít nhất một lần. Món ăn này xuất hiện từ khá lâu trong sinh hoạt ẩm thực của người Hà Tĩnh được làm từ những nguyên liệu đơn giản có mặt trong đời sống thường ngày.

Ban đầu kẹo vốn chỉ làm bằng các nguyên liệu đơn giản như mật mía, gừng tươi và lạc đem nấu lên rồi đổ ra lá chuối, phải dùng tay để bóc ăn. Sau này, để món dễ sử dụng và thơm ngon hơn người ta đã biến tấu thêm cho món kẹo bằng cánh bổ sung nguyên liệu như đường, mạch nha, bánh tráng giúp cu đơ có hương vị thơm ngon, bắt mắt hơn.

Để làm ra món kẹo cu đơ ngon đúng điệu thì việc chọn lựa nguyên liệu cũng phải đảm bảo. Đậu phộng làm kẹo ngon nhất thường được lấy giống được trồng ở vùng đất bãi Nghi Xuân, Thạch Trị, Thạch Khê, Thạch Hội hoặc vùng ven bãi bồi sông La... Nhân lạc phải chắc, đều, không sâu thối, vỏ lụa có màu ngà. Khi cắn thử, hạt lạc giòn, thơm, bùi và ngậy nơi đầu lưỡi.

Mật mía để nấu kẹo cu đơ phải đặc, có màu vàng nâu cánh gián, vị ngọt không gắt và mùi thơm dịu. Mật thường được bảo quản trong các chum sành để vừa giữ được lâu mà không bị biến chất. Bánh đa để kẹp phải mỏng, được nướng đều tay để bề mặt bánh không bị cháy hay rộp nhưng vẫn phải chín đều và giòn. Cùng với đó, những củ gừng tươi già, thơm, vỏ căng bóng được đem rửa sạch đất cát, để ráo và thái nhỏ để tăng thêm hương vị cho kẹo. Với kẹo cu đơ, khâu nguyên liệu gần như quan trọng nhất vì chỉ cần có một vài  hạt lạc thối, mốc hay một chai mật bị chua là sẽ làm hỏng cả nồi kẹo.

Mật mía được nấu trong nồi nhôm dày  khi sôi đều thì cho lạc sống cùng ít gừng thái nhỏ vào rồi liên tục đảo đều hỗn hợp. Quá trình này kéo dài tới khi mùi thơm của mật và lạc chín quyện vào nhau. Người nấu sẽ khéo léo dùng chiếc đũa nhúng vào và kéo mật ra, cho vào bát nước lã. Khi thấy giọt mật tròn, không tan trong nước thì mẻ kẹo đun đã hoàn thiện. 

Mỗi gia đình làm nghề sẽ có những công thức nêm nếm và nấu riêng tuy nhiên việc giữ lửa vẫn rất quan trọng trong công đoạn chế biến. Nếu lửa quá to, mật sẽ bị bén đáy nồi, gây khét. Lửa nhỏ thì không đủ độ để làm giòn hạt lạc. Do đó, cái khéo của người làm là giữ lửa cháy cho đều.

Ăn kẹo lạc Hà Tĩnh phải có thêm cốc trà nóng thì càng tuyệt. Cắn một miếng ta vừa cảm nhận được vị giòn của bánh đa, vị bùi của lạc, vị ngọt đậm gà nhưng không gắt của mật mía và mùi thơm thoang thoảng của gừng. Bẻ đôi miếng bánh đa, lớp mật mía kết dính có thể dây ra tay nhưng lại có mùi thơm rất hấp dẫn. Người ra còn sử dụng loại bánh đa được rắc mè để tăng độ bùi cho bánh.

Món kẹo cu đơ tuy ngon nhưng lại không phù hợp với những em bé nhỏ hay những cụ già bởi kẹo khá là dính răng. Nhưng cũng chính thế nên họ mới uống thêm trà nóng để hương vị bánh vừa đậm đà lại làm giảm độ dính. Bánh cu đơ có thể để được khá lâu trong nhiệt độ thường nên mua về làm quà cũng rất hợp lý.