Muối chẳm chéo - gia vị ngon nức tiếng của Tây Bắc

Muối chẳm chéo là thức gia vị do những người Thái trên Tây Bắc sáng tạo ra. Trong tiếng Thái, “chẳm” có nghĩa là món nước chấm, “chéo” là những nguyên liệu tạo nên nước chấm đó. Chẳm chéo là thứ gia vị dùng để chấm đồ ăn không thể thiếu trong mâm cơm của người dân tộc Thái.

Nguyên liệu chính của muối chẳm chéo chỉ đơn giản là: ớt, muối, mắc khén, tỏi, mì chính và hạt mắc khén hoặc hạt dồi rừng. Ngoài ra còn có các loại rau thơm, sả, gừng… tùy theo mục đích sử dụng..

Để làm một bát chẳm chéo cơ bản người gười ta phải chọn loại ớt chỉ thiên, nhỏ mà cay, đem nướng giòn rồi trộn với tỏi, muối và mắc khén cho dậy mùi. Tiếp đến chọn loại tỏi Tây Bắc trộn cùng hỗn hợp vừa rồi đem giã nhỏ trong chối là xong. Chẳm chéo vừa có mùi hương của mắc khén, vị cay của ớt nướng và vị hăng nồng của tỏi hoà quyện lại đem đến một hương vị vô cùng độc đáo và ấn tượng

Ngoài, ra tuỳ thuộc xem ăn món gì mà người ta sẽ bổ sung thêm các nguyên liệu để chấm sao cho phù hợp. Ví dụ chéo cá sẽ dùng cá suối nhỏ nướng vàng, rồi đem giã nhuyễn với bát chéo cơ bản, dùng để chấm măng tre, măng vầu và rau luộc; chéo gan gà sẽ sử dụng gan gà hoặc gan vịt đã luộc chín, nướng qua cho thơm, thái thêm chút lá chanh rồi đem giã với chéo cơ bản, sau đó cho thêm nước luộc gà, vịt, đánh lên cho nhuyễn.

Để chấm rau cải thì có thể làm chéo nước chua bằng các lấy vừng trắng đem rang vàng, thơm, giã thành bột, cá nướng thơm giã nhỏ mịn, đem trộn với chéo cơ bản thêm chút nước măng chua là xong. Chấm cùng thịt ba chỉ luộc ngon nhất phải chéo rau mùi bằng cách dùng rau mùi giã nhỏ rồi trộn với chéo cơ bản. 

Ngoài ra, muối chẳm chéo còn được ăn cùng xôi hay cơm trắng cũng rất vừa miệng. Nhưng thích hợp nhất vẫn là dùng để chấm măng đắng, cải luộc hay các món luộc đơn giản khác. Bởi món ăn nào chấm với chẳm chéo cũng trở nên hấp dẫn và dậy mùi hơn hẳn.

Đối với người Thái, muối chẳm chéo không chỉ là một loại gia vị mà còn có thể trị bệnh rất hiệu quả. Dùng các món sống, tái dùng với chẳm chéo không bao giờ bị đau bụng. Ngày nay, người ta thường làm chằm chéo cơ bản rồi sấy hoặc rang khô để dự trữ lâu ngày hoặc bán cho khách du lịch.