Đến Quảng Phú Cầu, ngắm những "đóa hoa hương" đỏ rực đường phố

Nằm cách trung tâm Hà Nội hơn 30 cây số, có một làng nghề đ làm hương hơn trăm tuổi vẫn vận động và giữ gìn văn hóa dân tộc. Đó là làng nghề Quảng Phú Cầu tọa lạc tại một xã cùng tên, thuộc huyện Ứng Hòa, ngoại ô Hà Nội.

Nghề làm hương ở Quảng Phú Cầu ban đầu là một nghề dành cho những đợt nông rỗi, người ta tranh thủ làm thêm để kiếm chút thu nhập. Dần dà, nhu cầu xuất khẩu, mua bán ngày càng nhiều hơn, nghề hương nhanh chóng trở thành nghề chính của cư dân ở ngôi làng này. Ban đầu, chỉ có cư dân ở thôn Phú Lương Thượng là gắn bó với nghề này, sau còn lan rộng ra các thôn khác như Cầu Bầu, Đạo Tú. Tính đến nay, nghề làm hương chính là nghề mang lại thu nhập chính cho 70% hộ dân nơi đây, mang lại công việc ổn định, có thu nhập cho hàng nghìn người dân ở xã Quảng Phú Cầu. 

Dạo bước chân ở ngôi làng nghề trăm tuổi này, du khách không khó để bắt gặp những bó hương phơi ngoài sân đình, xòe ra như những đóa hoa đỏ rực cả một vùng trời. Với người dân Quảng Phú Cầu, hương là lễ vật mang tính tâm linh, là phương tiện kết nối giữa cõi trần với những đấng linh thiêng, nên không thể làm qua loa, ẩu tả. Các quy trình làm hương đều phải đảm bảo sự tinh sạch và kỹ lưỡng, mới có thể mang lại được những bó hương đẹp và đều màu, chẳng những dùng nội địa mà còn mang đi xấu khẩu. 

Đối với hương mang đi xuất khẩu, bà con làng Quảng Phú Cầu thường hay chọn nguyên liệu từ cây vầu. Vì cây này dễ đốt mà còn bền bỉ, không dễ gãy, thuận tiện cho việc mang đi xa. Vầu là một loài cây họ tre, cứng cápỉ và mọc đơn lẻ. Mỗi ngày, người dân làng Quảng Phú Cầu nhận thêm 200 tấn vầu từ các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Thanh Hóa...

Đối với hương nội địa, cây nứa là loại nguyên liệu được nhân dân ưa dùng, nứa làm nên cây nhang thường phải được lựa chọn rất kỳ công, ngâm 2 tháng để tránh mối mọt rồi mới được chẻ. 

Quy trình làm nhang cũng phức tạp, đòi hỏi nhiều quy trình gắt gao, kỹ lưỡng. Ban đầu, người dân Quảng Phú Cầu phải chọn lọc những cây tre, vầu tốt, chắc khỏe. Sau đó, vót bằng tay hoặc dùng máy để cắt ra những que nhỏ. Những que tre được cắt xong sẽ tiếp tục được sàng lọc, lựa chọn kỹ càng rồi đem dũa lại. 

Kỳ công nhất là quá trình chọn tăm hương để đem đi nhuộm. Những tăm tròn dẹp mới được lựa chọn đi nhuộm phẩm màu, còn lại thì phải mang đi tái chế. Hương sau khi nhuộm được đem phơi khô một đến hai ngày dưới trời nắng. Tuyệt đối không được sấy khô, vì phương pháp này dễ làm mất hương thơm tự nhiên. Hương sau khi phơi khô được bó lại và chuyển đến các cơ sở sản xuất làm thân hương. Nguyên liệu làm thân hương cũng từ thiên nhiên mà ra, chủ yếu từ mùn cưa và thảo mộc.

Hương có xuất xứ từ làng Quảng Phú Cầu luôn đảm bảo được yếu tố tự nhiên, không lạm dụng hóa chất như nhiều nơi khác. Nghề làm hương như một nét văn hóa không thể thiếu của làng này. Bước chân những bước đầu tiên vào làng Quảng Phú Cầu, không khó để có thể cảm nhận được mùi tre nứa, thảo mộc toát ra từ những bó hương, những chậu hương đỏ rực trời, và tiếng rì rầm buông chuyện của những người nghệ nhân đang tăng gia sản xuất. 

Mỗi người dân ở Quảng Phú Cầu đều tâm niệm được rằng, hương là vật phẩm mang tính tâm linh, dùng trong những việc quan trọng. Để tỏ lòng biết ơn với đấng bề trên hay tỏ lòng thương tiếc  với những người đã khuất, người ta mới dùng đến hương. Vì là công cụ kết nối tâm linh nên càng phải kỹ càng, thận trọng, không được cẩu thả.

Ngày nay, làng hương Quảng Phú Cầu là một điểm đến hứa hẹn của nhiều du khách nước ngoài, những nhiếp ảnh gia bị thu hút bởi những bó hương bỏ au xếp liền kề như một búi hoa mào gà giữa trời Hà Nội. Giữa một thủ đô có sự đô thị hóa mạnh mẽ, làng Quảng Phú Cầu như một điểm xuyến để người đời sống chậm lại giữa vô vàn hối hả của Hà thành. Nơi đây vừa mang chút hoài cổ lại nhuốm màu linh thiêng huyền ảo, phảng phất được dấu ấn văn hóa trọng tình nghĩa, thờ cúng tổ tiên của người Việt. 

Ngày nay, người ta bắt đầu lo lắng vì sự tồn tại và phát triển của làng hương này. Những năm gần đây, nhu cầu xuất khẩu hương sang các nước Ấn Độ, Trung Quốc ngày càng thuyên giảm. Nguồn thu nhập của cư dân làng Quảng Phú Cầu bắt đầu bị ảnh hưởng một phần. Đã có những sự ra đi, đã có những cuộc từ bỏ làng tìm về với sự vận động của đồng tiền nơi phố thị. Âu cũng là thói thường tình. Vì suy cho cùng, người dân phải chọn những điều đảm bảo an toàn cho cuộc sống của họ.

Nghề làm hương ở Quảng Phú Cầu bắt đầu phải đối mặt với những điều kiện về nhân lực, cũng như các vấn đề về an toàn giao thông và ô nhiễm môi trường. Hàng ngày, việc phơi hương gây cản trở và ảnh hưởng ít nhiều đến di chuyển, cũng như việc hàng ngày, những ký mùn cưa được thải ra gây ô nhiễm và ảnh hưởng nhiều đến chất lượng không khí và nguồn nước sạch. Đó là những vấn đề mà những người làm nghề đang phải đối mặt và tìm cách xử lý.

Dạo gần đây, khi truyền thông và mạng xã hội ngày càng phát triển. Du khách quốc tế đã bắt đầu chú ý đến làng hương nhiều hơn. Hy vọng đây sẽ là một tiềm năng về mặt kinh tế có thể khai thác, để làng Quảng Phú Cầu có thể giải quyết được những vấn đề tồn đọng, góp phần gìn giữ và duy trì văn hóa độc đáo của dân tộc Việt.