Kỳ lạ tục khóc trâu của người Cơ tu ở Tây Nguyên

Người Cơ Tu sống tại khu vực Tây Nguyên rất nhiều các có lễ hội lớn như lễ được mùa (Bhuối A ví), Lễ hội mừng lúa mới (Cha ha roo Tơmêê), Lễ hội nhà Gươl (Langtơrí). Vào các dịp ngày, người ta tổ chức ăn uống linh đình trong suốt một tuần và  thực hiện tục đâm trâu với nhiều khi thức cực kỳ độc đáo, đó chính là tục khóc trâu.

Việc tế, khóc trâu phải do một người già có vai vế trong làng, có năng khiếu về nói lý, hát lý, đứng ra đảm nhiệm cho cả dân làng. Già làng sẽ đứng gần bên con trâu mà than khóc. Nội dung khóc tế trâu nói lên tình cảm, thương tiếc con vật đã suốt đời gắn bó, phục vụ con người, nay lại làm vật hiến sinh cúng Yàng. 

Nghi thức này có thể bắt đầu từ giữa đêm. Giữa sân làng có đốt một đống lửa, ngoài già làng sẽ có thêm 5-6 người ngồi vừa tế, vừa đánh trống ngắt nhịp kèm theo lời ai oán, não nề. Không gian núi rừng vốn đã tĩnh mịch yên ắng nay lại càng thêm  thiêng liêng, u tịch.

Tục khóc trâu này còn được gọi là "Nơơi". Đây là hình thức tế trâu rất đặc sắc, gắn liền với phong tục, văn hoá Cơ Tu.  Theo các già làng, nhiều con trâu hiểu và nghe tiếng người khóc đã chảy nước mắt theo người tế. Sau nghi thức khóc trâu thực hiện xong thì những người trong làng sẽ  mang trống chiêng, gươm, giáo... nhảy múa vòng quanh trụ Gươl với vũ điệu múa Tung tung- Za zá. Cánh đàn ông múa gươm oai hùng, phụ nữ thì múa rất uyển chuyển tạo thành một không gian vô cùng sôi động và vui vẻ.

Sau cuộc nhảy múa, mọi người bắt đầu lễ đâm trâu. Nghe văn hoá người Cơ Tu, họ sẽ cắt đầu trâu cùng với một hũ rượu cần đặt sát trụ Gươl để cúng trời, đất, tổ tiên, ông bà hưởng. Phần thân trâu thì mổ thịt chia đều cho từng hộ dân làng. Đến hết buổi, người già làng sẽ cúng vái xong lễ, xin ông bà và đất trời rồi  làm sạch, nấu cho những người có công trong việc tổ chức lễ hội ăn uống ngày hôm sau.

Đây là một trong những nét đẹp văn hóa của người dân Cơ Tu và vẫn được duy trì cho đến ngày nay, nhưng mọi nghi thức được giảm lược để bớt đi sự rườm rà.