Sao Lại Thế: Vì đâu gọi Nhật Bản là 'xứ Phù Tang'?

Theo từ điển song ngữ Nhật - Việt (1979) do Onochi Seiji biên soạn: “Phù Tang” được giải nghĩa với ba hướng là cây mặt trời (thần thoại); phía đông và đất nước mặt trời mọc (Nhật Bản).

Trong thần thoại Trung Quốc, Phù Tang là một loại cây thần và một hòn đảo về phía Đông, nơi mặt trời mọc. Một cây tương tự, gọi là Nhược Mộc (若木) tồn tại ở phía tây. Vì thế, mặt trời được cho là sẽ mọc từ cây Phù Tang và lặn vào cây Nhược Mộc. Nếu liên kết sự tích này với thực tế địa lý của Nhật Bản thì cũng khá tương đồng, vì Nhật nằm ở cực Đông của Châu Á - nơi đầu tiên nhìn thấy mặt trời.

Lại có truyền thuyết khác cho rằng, Phù Tang là cây dâu rỗng ruột, nơi thần Mặt Trời sẽ dừng lại nghỉ chân khi cưỡi chiếc xe lửa đi từ Đông sang Tây. Trong văn học cổ, Phù Tang cũng được dùng chỉ nơi mặt trời mọc.

Tuy vậy, đã có lần tiến sĩ Phạm Thu Giang (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội) đã khiến người bản xứ bối rối khi phiên dịch “Phù Tang” thành Fusō (扶桑. Vì vậy, tiến sĩ tiến hành làm rõ từ "phù tang" bằng một cuộc khảo sát nhỏ với 50 người Việt và 50 người Nhật.

• 5 quán trà xanh chuẩn Nhật mà tín đồ matcha 'không thể chối từ'.

Sau cuộc khảo sát, tiến sĩ Thu Giang nhận thấy kết quả rằng đa số người Nhật có vẻ lúng túng khi đối diện với từ "phù tang" như cách gọi tên quốc gia của họ, trong khi người Việt lại quyết định rất nhanh rằng phù tang ý chỉ Nhật Bản.

Nhìn chung, từ các tài liệu cổ của Trung Quốc thì từ "Phù Tang" không mang ý rõ ràng là cây dâu hay đất nước Nhật Bản. Cụ thể, từ này được họ dùng khi nói về một loại cây thần thoại, có liên quan đến mặt trời và một địa phận phía Đông nước Nhật.

Vậy, nếu xét về tính ước lệ, gợi tả thì "phù tang" khá phù hợp để nói về Nhật Bản - vùng đất gắn liền với mặt trời. Tuy vậy, vẫn chưa có tài liệu quốc tế nào xác nhận nghĩa của từ này chính xác là Nhật Bản, và người Nhật cũng không dùng từ này để chỉ đất nước của mình một cách rộng rãi.