Du lịch xanh gắn với nông nghiệp sạch - hướng đi tiềm năng và dư địa phát triển lớn

Lời giới thiệu: Biến đổi khí hậu ngày càng đe dọa trực tiếp đến sinh kế của người dân, định hướng phát triển kinh tế theo hướng tăng trưởng xanh đang được nhiều quốc gia áp dụng. Trong đó, việc phát triển du lịch theo xu hướng này cũng không phải là ngoại lệ. Phát triển du lịch theo xu hướng tăng trưởng xanh sẽ giúp cho người dân đảm bảo cuộc sống gắn với sinh kế vốn có trên chính vùng đất của họ, nền kinh tế sẽ phát triển có tính ổn định và bền vững.

Chúng tôi xin giới thiệu loạt bài “Phát triển du lịch theo xu hướng tăng trưởng xanh và bền vững” (phần 3) của TS. Đoàn Mạnh Cương - Văn phòng Quốc hội.

Phát triển du lịch xanh theo hướng bền vững và bài học cho khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long

Du lịch xanh được hiểu là du lịch dựa trên nền tảng khai thác hợp lý và hiệu quả các nguồn tài nguyên, phát triển gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những năm gần đây, du lịch xanh đã trở thành xu hướng của ngành công nghiệp không khói ở nhiều nước trên thế giới, bởi có vai trò to lớn trong bảo vệ đa dạng sinh học, văn hóa cộng đồng và đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, nghiên cứu từ Tổ chức Trip Advisor cho thấy 34% số du khách sẵn sàng chi trả thêm để ở những khách sạn thân thiện với môi trường, 50% số du khách quốc tế sẵn sàng chi trả thêm cho những công ty mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương và hoạt động bảo tồn.

Ðiều này khẳng định, du lịch xanh không những là sự bảo đảm cho phát triển du lịch bền vững, mà còn là giải pháp giúp gia tăng lượng khách có mức chi tiêu cao và có ý thức, hành động văn minh khi tham gia du lịch.

Du lịch xanh có thể được chia thành bốn cấu phần sau:

- Trách nhiệm đối với môi trường - bảo vệ, bảo tồn và nâng cao vai trò của thiên nhiên và môi trường vật lý để đảm bảo tính bền vững lâu dài của hệ sinh thái.

- Khả năng phát triển lâu dài của kinh tế địa phương - hỗ trợ kinh tế địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng để đảm bảo sự phát triển của kinh tế và tính bền vững.

- Tính đa dạng sinh học - trân trọng các nền văn hóa và các biểu đạt đa dạng văn hóa để đảm bảo các nền văn hóa địa phương tiếp tục phát triển thịnh vượng.

- Sự đa dạng về trải nghiệm - mang lại trải nghiệm phong phú và thỏa đáng thông qua sự tham gia tích cực, từng cá nhân và có ý nghĩa, và sự tham gia với tự nhiên, con người, địa điểm và văn hóa.

Du lịch xanh là loại hình du lịch dựa vào tự nhiên và văn hoá, có giáo dục môi trường, đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững, có sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương.

Trong những năm qua, du lịch xanh đã và đang phát triển nhanh chóng ở nhiều nước trên thế giới và ngày càng thu hút được sự quan tâm rộng rãi của các tầng lớp xã hội, đặc biệt đối với những người có nhu cầu tham quan du lịch và nghỉ ngơi.

Ngoài ý nghĩa góp phần bảo tồn tự nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học và văn hoá cộng đồng, sự phát triển du lịch xanh đã và đang mang lại những nguồn lợi kinh tế to lớn, tạo cơ hội tăng thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho đất nước cũng như cộng đồng người dân địa phương, nhất là người dân ở các vùng sâu, vùng xa - nơi có các khu bảo tồn tự nhiên và các cảnh quan hấp dẫn.

Ngoài ra, du lịch xanh còn góp phần vào việc nâng cao dân trí và sức khoẻ cộng đồng thông qua các hoạt động giáo dục môi trường, văn hoá lịch sử và nghỉ ngơi giải trí.

Chính vì vậy, ở nhiều nước trên thế giới và khu vực, bên cạnh các lợi ích về kinh tế, du lịch xanh còn được xem như một giải pháp rất có hiệu quả để bảo vệ môi trường sinh thái thông qua quá trình làm giảm sức ép khai thác nguồn lợi tự nhiên phục vụ nhu cầu của khách du lịch, của người dân địa phương khi tham gia vào các hoạt động du lịch.

Đây cũng chính là bài học cho khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long định hướng phát triển du lịch theo mô hình tăng trưởng xanh theo hướng bền vững.

Trong thời gian qua, Việt Nam nói chung và khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long nói riêng đã có những sự tăng trưởng mạnh mẽ và ấn tượng về du lịch.

Đặc biệt, với những đặc điểm và thế mạnh riêng, vùng đất này có nhiều tiềm năng cũng như thành quả trong các hoạt động du lịch gắn với môi trường thiên nhiên, sông nước.

Điều này hoàn toàn phù hợp với những định hướng trong quy hoạch Quốc gia, quy hoạch Vùng và quy hoạch của các địa phương về phát triển du lịch nói chung và phát triển du lịch theo hướng bền vững hay tăng trưởng xanh nói riêng.

Cụ thể, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long được xác định là một trong những địa bàn trọng điểm của các loại hình và hoạt động du lịch sinh thái, du lịch biển đảo bên cạnh du lịch văn hóa lễ hội.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả và giá trị tích cực mang lại, một thực tế không thể phủ nhận là việc phát triển du lịch trong vùng nhiều năm qua cũng còn đó những vấn đề hạn chế, bất cập trên nhiều mặt.

Một trong số đó cần phải kể đến là những ảnh hưởng không tốt, làm suy giảm, cạn kiệt hay tổn hại nặng nề đến thiên nhiên, môi trường của vùng. Điều này không chỉ làm giảm giá trị của việc tăng trưởng, mà còn là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự kém bền vững của các hoạt động du lịch.

Có nhiều lý do gây nên tình trạng như vậy, nhưng chủ yếu và bao quát nhất có lẽ là ở sự thiếu hợp lý trong quan điểm, phương thức và mô hình phát triển du lịch. Một cách phổ biến lâu nay ở nhiều nơi của Việt Nam, trong đó không loại trừ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, việc phát triển du lịch phần nhiều còn nặng tính khai thác và quá chú trọng đến sự tăng trưởng về mặt con số kinh tế.

Trong khi sự phát triển du lịch theo hướng tăng trưởng xanh, bền vững dù đã được đặt ra và quan tâm nhiều trong các chiến lược và chính sách, nhưng trên thực tế vẫn còn diễn ra dè dặt, manh mún và mang nhiều tính tự phát, chưa thực sự tạo thành một giá trị lan tỏa của toàn vùng.

Để có thể khắc phục được những tồn tại lâu nay và tạo ra được sự chuyển biến, phát triển căn bản, đồng bộ và hiệu quả hoạt động du lịch theo hướng tăng trưởng xanh ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới, đòi hỏi các Bộ, ngành, địa phương trong vùng và bên liên quan ngay từ bây giờ cần phải thực hiện nhiều hành động và bước đi cụ thể, thiết thực.

Một trong số đó, rất quan trọng và cấp thiết là một mô hình phát triển du lịch theo hướng tăng trưởng xanh phù hợp với những đặc điểm, điều kiện và nhu cầu của vùng.

Bởi lẽ, Đồng bằng sông Cửu Long là nơi có nhiều yếu tố mang tính đặc thù về cả thiên nhiên, con người và văn hóa so với những khu vực khác trong nước.

Nên nếu áp dụng một cách máy móc, rập khuôn theo mô hình hay cách thức phát triển du lịch của những nơi khác đã phát triển trước đó, thì sẽ khó đảm bảo được tính hiệu quả và thậm chí rất dễ làm mất đi giá tri bản sắc của nơi này.

Từ những phân tích như trên cho thấy, phát triển du lịch theo xu hướng tăng trưởng xanh và bền vững ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long được xem là một yêu cầu mang tính cấp thiết hiện nay. Nếu được thực hiện, nó sẽ mở ra nhiều cơ sở cho việc phát triển du lịch nói riêng, cũng như kinh tế - xã hội nói chung của vùng trong tương lai.

Trong những năm trở lại đây, du lịch sinh thái, du lịch miệt vườn, du lịch sông nước hay tựu chung lại là du lịch nông nghiệp liên tục được hình thành, thu hút nhiều lượt khách trong và ngoài nước, tạo nên làn gió mới cho hoạt động kinh doanh du lịch của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Tuy nhiên, mô hình phát triển du lịch gắn với sản xuất nông nghiệp vẫn còn nhỏ lẻ, rời rạc, thiếu liên kết, do đó chưa khai thác hết tiềm năng của mô hình tăng trưởng xanh theo hướng bền vững.

Không phải người nông dân nào cũng nhận thấy được ưu điểm của việc sản xuất nông nghiệp kết hợp với làm du lịch sẽ nâng cao giá trị của sản phẩm do mình làm ra. Một phần do kỹ năng làm du lịch của chính người dân còn hạn chế bởi xưa nay người nông dân quen sản xuất hơn là làm dịch vụ.

Trước thực tế này, đòi hỏi các cấp chính quyền, ngành du lịch và nông nghiệp cần tuyên truyền cho người nông dân nhận ra rằng làm du lịch gắn với sản xuất nông nghiệp không chỉ là chuyện làm kinh tế dừng lại trong mái nhà, vườn cây mà còn vượt ra khỏi không gian đó.

Mô hình phát triển du lịch xanh gắn với nông nghiệp sẽ góp phần giúp quảng bá, giới thiệu với du khách. Vấn đề làm sao để cùng liên kết thực hiện rải vụ để có nông sản đa dạng phục vụ khách du lịch quanh năm và làm thế nào để việc sản xuất ra sản phẩm vừa an toàn, vừa bảo vệ môi trường cần được chú trọng.

Ngoài ra, để tăng thêm thu nhập cho người nông dân thì cần phải có sự liên kết giữa các điểm du lịch nhằm mở rộng, đa dạng các chuỗi giá trị gia tăng. Để tránh việc người nông dân làm du lịch nông nghiệp tự phát thì cần sự hỗ trợ từ ngành chuyên môn về kiến thức và kinh nghiệm trong làm du lịch.

Sự hỗ trợ của ngành nông nghiệp và du lịch sẽ góp phần phát triển thế mạnh của từng địa phương, đưa du lịch nông nghiệp phát triển tương xứng với tiềm năng hiện có của khu vực.

Ngoài ra, cần đẩy mạnh sự liên kết chặt chẽ giữa các bên trong mô hình phát triển du lịch nông nghiệp (nông dân, doanh nghiệp, chính quyền địa phương, cơ quan quản lý du lịch, nông nghiệp, thương mại), có kế hoạch quảng bá, xây dựng thương hiệu, bản đồ du lịch nông nghiệp… để tạo ra những sản phẩm du lịch nông nghiệp xanh và sạch có chất lượng, tính chuyên nghiệp cao, góp phần đưa du lịch nông nghiệp phát triển bền vững và lâu dài.

Có thể nhận thấy, du lịch xanh gắn với nông nghiệp sạch là hướng đi có tiềm năng và dư địa phát triển rất lớn, phù hợp với điều kiện, định hướng phát triển kinh tế của nhiều địa phương trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long theo mô hình tăng trưởng xanh.

Để thực hiện có hiệu quả mô hình du lịch xanh gắn với nông nghiệp sạch, cần sớm xây dựng chiến lược phát triển du lịch nông nghiệp phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế, với đặc thù, khả năng của từng địa phương.

Trên cở sở đó, các cấp ủy đảng, chính quyền cần nghiên cứu, đề ra những chính sách, nhằm khuyến khích các thành phần kinh tế cùng tham gia đầu tư phát triển du lịch nông nghiệp; sớm hình thành các chuỗi liên kết hợp tác giữa các địa phương, tránh tình trạng “giẫm chân nhau” về sản phẩm du lịch.

Đồng thời, xây dựng và triển khai chương trình về phát triển du lịch nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới; quy hoạch, định hướng và đầu tư phát triển sản phẩm du lịch nông nghiệp; khai thác tối đa những đặc trưng của nền nông nghiệp kết hợp với giá trị văn hóa, góp phần đưa du lịch nông nghiệp phát triển đột phá, hiệu quả, bền vững.

Thay cho lời kết

Việt Nam có tiềm năng lớn trong việc phát triển du lịch xanh với nguồn tài nguyên phong phú và đa dạng, có nhiều danh lam thắng cảnh đẹp cùng với các di tích lịch sử.

Nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc, con người hoà đồng thân thiện, là điểm đến của nhiều du khách. Chính vì vậy, việc phát triển du lịch theo xu hướng tăng trưởng xanh và bền vững thực sự cần thiết và đây cũng là định hướng lâu dài trong điều kiện đầy biến động của môi trường.

Vấn đề là cần có cơ chế chính sách cụ thể từ phía nhà nước để khơi dậy sức dân, để phát triển du lịch theo mô hình tăng trưởng xanh gắn với cộng đồng trở thành một hướng phát triển bền vững của du lịch Việt Nam.

Theo các chuyên gia, việc phát triển du lịch xanh là phù hợp với xu thế thời đại, đáp ứng nhu cầu khám phá của đông đảo du khách. Tuy nhiên, muốn du lịch xanh phát triển cần giữ nguyên gốc, nguyên sơ, chất phác chân thực của văn hoá bản địa, đó là giá trị cốt lõi của cộng đồng, không để đánh mất nó.

Phát triển du lịch xanh thì phải có trách nhiệm với xã hội với chính cộng đồng đó. Để phát triển kinh tế địa phương, tôn trọng những giá trị bản địa, thì du lịch có trách nhiệm sẽ là giải pháp để phát triển du lịch đúng hướng và bền vững.

Chỉ khi nào người dân thực sự được hưởng lợi từ sự phát triển du lịch của địa phương, lúc đó du lịch xanh mới phát triển bền vững, góp phần tích cực vào việc xóa đói giảm nghèo.

* Tiêu đề bài viết do Travelmag đặt.