Nghiên cứu này được thực hiện nhằm khám phá những trải nghiệm của khách du lịch tại Di sản Văn hóa thế giới Thành nhà Hồ (Vĩnh Lộc, Thanh Hóa). Kết quả của nghiên cứu đã phân tích đặc điểm nhân khẩu học, mức độ trải nghiệm, động lực tham quan, sự hài lòng và ý định tham quan trở lại của khách du lịch di sản. Sau cùng, nghiên cứu nêu lên một số khuyến nghị nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và phát huy giá trị khu di sản thành nhà Hồ một cách hiệu quả.  

Thành nhà Hồ - Di sản văn hóa độc đáo

Thành nhà Hồ được Hồ Quý Ly xây dựng vào năm 1397 sau khi ông di chuyển kinh đô từ kinh thành Thăng Long vào Thanh Hóa. Tòa thành được đánh giá là một trong những công trình phòng thủ bậc nhất ở Đông Nam Á. Thành nhà Hồ được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới năm 2011 do đáp ứng được tiêu chí số (ii) và số (iv): 

Tiêu chí số (ii) “Thể hiện các giá trị nhân văn quan trọng và sự ảnh hưởng của chúng qua một thời kỳ lịch sử quốc gia hay trong một khu vực của thế giới, những đóng góp này có tính phát triển trong kiến trúc, công nghệ, nghệ thuật điêu khắc, và cách quy hoạch thành phố”.

Tiêu chí thứ (iv) “Trở thành ví dụ nổi bật về một loại hình công trình, một quần thể kiến trúc, kỹ thuật hoặc cảnh quan minh họa được giá trị của một (hoặc nhiều) giai đoạn trong lịch sử nhân loại”.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp điều tra bảng hỏi được lựa chọn nhằm thu thập ý kiến của du khách tại di sản Thành nhà Hồ. Bảng hỏi được thiết kế bằng tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Nhật Bản, gồm 19 câu hỏi đóng và câu hỏi mở. Trong đó, ba câu hỏi sử dụng thang đo Likert, nhằm xác định vai trò của yếu tố văn hóa trong tham quan di sản (1), nguyện vọng và mức độ hài lòng của du khách, (2) mức độ hài lòng chung của du khách.

Trước khi tiến hành khảo sát, nhà nghiên cứu đã tiếp cận và giới thiệu cho du khách thông tin về mục đích nghiên cứu và mời họ tham gia khảo sát. Nếu đồng ý, du khách được phát bảng hỏi để điền ý kiến cá nhân. Đối tượng cho nghiên cứu này là khách tham quan di sản có độ tuổi từ 16 trở lên, không phân biệt giới tính, quốc tịch và đặc điểm tộc người. 

Kết quả nghiên cứu

Đặc tính nhân khẩu học: Nghiên cứu này trước hết cung cấp một số thông tin nhân khẩu học của du khách như: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp và nguồn gốc.

Giới tính: Số lượng du khách tham quan là nữ giới nhiều hơn 4,8% du khách nam giới. Kết quả nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt lớn về giới tính của du khách. 

Độ tuổi: Nhóm du khách trong độ tuổi từ 19 - 49 chiếm 76,1%. Đi sâu hơn về tỷ lệ các nhóm, nhóm du khách trong độ tuổi từ 30 - 39 là phổ biến nhất (34,8%) tại thành nhà Hồ. Số liệu cho nhóm du khách từ 50 - 59 tuổi chiếm 4,9%. Số liệu thống kê về khách có độ tuổi từ 60 trở lên chiếm một tỷ lệ khiêm tốn.

Trình độ học vấn: khách du lịch di sản thường có trình độ học vấn cao khi so sánh với những loại hình du khách khác. Phần lớn du khách tham quan có bằng đại học hoặc cao đẳng (chiếm 66,7%). Tỷ lệ du khách hoàn thành cao học chỉ 8,3%. 10,7% số lượng khách tham quan đã hoàn thành các khóa học nghề. Còn lại là số lượng du khách có bằng cấp hai hoặc cấp ba.

Nguồn gốc du khách: Lượng du khách nội địa tại Thành nhà Hồ chiếm tỷ lệ cao nhất với 92,4% vì thời gian tháng 9 - tháng 10 là mùa thấp điểm của khách du lịch quốc tế tại đây. Đồng thời, Thành nhà Hồ tọa lạc tại một vị trí xa thủ đô Hà Nội và các tuyến giao thông chính nên khách nước ngoài khó tiếp cận. Khách quốc tế tham quan di sản Thành nhà Hồ chiếm tỷ lệ nhỏ với khoảng 8% tổng số du khách chủ yếu đến từ một số quốc gia như Nhật Bản, Pháp, Australia, Mỹ, Đức và Philippines.

Tổ chức: 56,6% du khách tự tổ chức tour tham quan di sản Thành nhà Hồ, 17,4% du khách tham quan cùng với bạn bè hoặc đặt tour cá nhân. Chỉ 4,3% du khách đi theo tour trọn gói, số còn lại đi theo những hình thức khác.

Thời gian: Phần lớn du khách (77,2%) dành từ 1 - 2 giờ tham quan di sản. Dựa trên quan sát cá nhân, những địa điểm tham quan chính tại Thành nhà Hồ là bốn cổng chính (cổng Bắc, Nam, Đông, Tây), đàn tế Nam Giao và hệ thống đền thờ gắn kết chặt chẽ với nhau. Nhiều du khách đến thăm di sản Thành nhà Hồ chỉ dành thời gian thăm cổng Nam và phòng trưng bày sau kết thúc hành trình. Số lượng du khách dành từ 3 - 5 tiếng cho tham quan Thành nhà Hồ chiếm 19,6%. Du khách dành 1/2 hoặc 1 ngày tại di sản chiếm một tỷ lệ rất thấp. Kết quả nghiên cứu này khớp với nghiên cứu do Kempiak thực hiện năm 2017: hơn 90% du khách tham quan dành khoảng 1 giờ tại khu di sản.

Nguồn thông tin: Trước khi tham quan Thành nhà Hồ, khách du lịch thường tham khảo một số nguồn thông tin chủ yếu qua mạng internet, bạn bè và gia đình/người thân. Những nguồn thông tin từ báo/tạp chí, sách du lịch, công ty du lịch, phim ảnh chiếm một tỷ lệ khiêm tốn.

Mức độ hài lòng, ý định trở lại tham quan và khuyến nghị

Mức độ hài lòng chung của du khách

Một phần nội dung bảng hỏi nhằm khảo sát mức độ hài lòng chung của du khách tại di sản Thành nhà Hồ. Kết quả phân tích chỉ ra 78,2% du khách cảm thấy hài lòng; 17,4% có quan điểm trung lập và 4,4% du khách cảm thấy không hài lòng.

Ý định quay trở lại tham quan

Khoảng 80% du khách cho rằng họ có kế hoạch quay lại tham quan di sản Thành nhà Hồ trong tương lai, số lượng du khách không có kế hoạch hoặc không muốn tham quan trở lại chiếm khoảng 1/5 du khách. Điều này khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa cộng đồng cư dân và di sản Thành nhà Hồ, nhiều người coi di sản là một phần quan trọng trong cuộc sống thường nhật.

Khuyến nghị của du khách

16,3% tổng số du khách không hài lòng với chuyến tham quan của họ tại Thành nhà Hồ. Du khách mong sẽ có một tour tham quan với nhiều điểm di tích trong phạm vi khu di sản. 14,1% du khách trông đợi hệ thống dịch vụ sẽ tốt hơn (nhà hàng, khách sạn) và tính đa dạng trong các sản phẩm lưu niệm. Khoảng 10% tổng số khách tham quan muốn trải nghiệm với các hoạt động trưng bày mới và các chương trình kết nối cộng đồng cư dân; khoảng 9% khách muốn giảm chi phí vé tham quan.

Kết luận

Việc nghiên cứu đặc điểm nhân khẩu học và hành vi du khách sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước, Ban quản lý khu di sản Thành nhà Hồ có chiến lược đối với công tác quảng bá và thu hút du khách đến tham quan nhiều hơn. Trong bốn loại hình khách du lịch di sản, du khách có mục đích và du khách ngắm cảnh là phổ biến nhất trong mối tương quan với những nhóm du khách khác. Nhân tố văn hóa đóng vai trò quan trọng đối với quyết định tham quan của du khách.

Phần lớn du khách mong muốn phát triển kiến thức chuyên sâu về di sản thông qua các hoạt động trưng bày, sản phẩm văn hóa và hệ thống thông tin kiện toàn. Những khuyến nghị của du khách cần được tận dụng và lồng ghép vào kế hoạch quản lý dài hạn tại Khu di sản Thành nhà Hồ, qua đó sẽ mang đến những tác động tích cực đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.