Định hướng phát triển du lịch nội địa trong thời gian tới

Lời giới thiệu: Diễn đàn Du lịch Nội địa toàn quốc 2021 với chủ đề "Du lịch nội địa – Động lực khôi phục du lịch Việt Nam trong bối cảnh bình thường mới” do Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA) phối hợp Sở Du lịch Ninh Bình, Hiệp hội Du lịch Ninh Bình tổ chức đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Tại diễn đàn, nhiều ý kiến đóng góp để du lịch nội địa đã được đưa ra. Sau đây, chúng tôi xin gửi tới độc giả nội dung bài tham luận của ông Nguyễn Quý Phương - Vụ trưởng Vụ Lữ hành, Tổng cục Du lịch.

Đại dịch COVID-19 như con sóng thần càn quét ngành Du lịch toàn cầu khiến cả thế giới lâm vào tình trạng khủng hoảng với những thiệt hại chưa từng có trong lịch sử (Năm 2020, thiệt hại từ 1,17 đến 2,22 nghìn tỷ đô la Mỹ, tương đương 1,5-2,8% GDP toàn cầu). Các ngành, lĩnh vực liên quan đến du lịch đều bị ảnh hưởng vô cùng nặng nề. Năm 2021 và thời gian tới, du lịch thế giới dự báo vẫn sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Nhu cầu du lịch sụt giảm do tỷ lệ thất nghiệp tăng mạnh, thu nhập giảm, vấn đề cạnh tranh điểm đến, cạnh tranh nguồn khách sau khi nhu cầu du lịch toàn cầu phục hồi sẽ trở nên khốc liệt giữa các quốc gia.

Trên thế giới, các nước đã có những chính sách điều chỉnh, tái cấu trúc ngành du lịch hướng tới phục hồi, phát triển bền vững. Đó là định hướng quy hoạch lại phát triển ngành du lịch thông qua việc ban hành chính sách, thúc đẩy mô hình kinh doanh mới, đẩy mạnh công cuộc số hóa trong chuỗi cung ứng dịch vụ, tăng cường tính kết nối giữa nhà nước - khối tư nhân - khách du lịch tập trung mục tiêu du lịch bền vững, thân thiện môi trường. Mặt khác, các vấn đề về vệ sinh, y tế, đảm bảo chất lượng dịch vụ cũng được tăng cường. Bên cạnh đó, vấn đề về đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh đầu tư trong ngành du lịch luôn được khuyến khích nhằm tăng cường khả năng chống chịu của ngành Du lịch trước những biến động bất ngờ trong tương lai, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển doanh nghiệp du lịch vừa và nhỏ.

Đối với Việt Nam, thời gian qua, ngành Du lịch đã có những chuyển hướng kịp thời, tập trung kích cầu thị trường khách du lịch nội địa. Chương trình kích cầu được phát động ở quy mô toàn quốc, mang lại hiệu quả thiết thực, thể hiện ở những mặt chủ yếu sau:

(1) Khách du lịch nội địa phục hồi mạnh mẽ: theo dữ liệu về nhu cầu tìm kiếm thông tin số trên nền tảng Google, lượng tìm kiếm của khách nội địa về các điểm du lịch tăng vọt trong tháng 6 và tháng 7/2020, có thời điểm tăng gần 70% so với cùng kỳ 2019. Các hãng hàng không liên tục tăng chuyến, mở đường bay mới để phục vụ nhu cầu đi lại. Nhu cầu du lịch gia tăng cũng đã giúp các ngành hàng không, đường sắt dần hồi phục. Vietnam Airlines mở thêm 22 đường bay nội địa, Bamboo Airways mở thêm 2 đường bay tới Côn Đảo, Vietjet Air khôi phục 100% mạng đường bay nội địa của hãng. Tàu du lịch tăng chuyến từ Hà Nội đi Sa Pa, Hải Phòng…Vì vậy, tính cả năm 2020, cả nước có 55 triệu lượt khách du lịch nội địa và riêng 3 tháng đầu năm 2021, đã có 16,5 triệu lượt khách du lịch nội địa.

(2) Các địa phương, doanh nghiệp liên kết chặt chẽ và hình thành các xu hướng liên minh, liên kết phát triển du lịch: Chương trình kích cầu nhận được sự hưởng ứng, tham gia tích cực của các địa phương trong cả nước, nhất là tại các trung tâm du lịch (Hà Nội, Quảng Nam, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Nghệ An, Khánh Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Giang, Vĩnh Phúc, Thanh Hóa, Ninh Bình, 8 tỉnh Tây Bắc, 13 tỉnh thành đồng bằng sông Cửu Long...). Điểm nổi bật của chương trình kích cầu du lịch giai đoạn 2 là sự liên kết giữa các tỉnh, thành phố với nhiều liên minh kích cầu du lịch được hình thành (liên kết của 7 Sở Du lịch và Sở VHTTDL gồm Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Bình Phước, Bình Thuận, Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh và Tây Ninh; 03 tỉnh Nghệ An - Hải Phòng - Bình Định…). Các địa phương tổ chức ký kết các chương trình liên kết, hợp tác phát triển du lịch tại một số vùng trọng điểm như: TP. Hồ Chí Minh với 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long; Liên kết phát triển vùng Đông Nam Bộ; kết nối doanh nghiệp kích cầu du lịch nội địa Hà Nội - Khánh Hòa; ký kết Chương trình liên kết hành động phục hồi và phát triển du lịch 03 địa phương (Thừa Thiên Huế - Đà Nẵng - Quảng Nam; chương trình du lịch “Về miền di sản Ninh Bình-Thanh Hóa”; liên minh kích cầu du lịch Phú Yên - Bình Định - Gia Lai - Đắk Lắk; liên kết kích cầu du lịch Nghệ An và các tỉnh Tây Nguyên; hợp tác phát triển du lịch Hà Nội - An Giang giai đoạn 2021 - 2025, liên kết phát triển sản phẩm tour du lịch hang động kết nối Quảng Bình - Thái Nguyên...Ngay trong những ngày này, tại Hà Nội sẽ diễn ra lễ hội du lịch và văn hóa ẩm thực Hà Nội (16/4-18/4), tại Lào Cai, chương trình kích cầu với chủ đề “Hương sắc Lào Cai” được phát động, tại Quảng Ninh hàng loạt sự kiện kích cầu diễn ra; tại Đà Nẵng, chiến dịch truyền thông “Đà Nẵng - xanh tươi chào bạn’’ (Quý I), “Rực rỡ sắc hè’’ (Quý II), “Đà Nẵng - đến là để yêu’’ (Quý III) và “Đà Nẵng – điểm đến hấp dẫn của du lcihj MICE’’ (Quý IV) được triển khai. Đặc biệt, một số địa phương đã xây dựng và khai trương website kích cầu du lịch nhằm giúp du khách có thể tìm kiếm thông tin chính thức từ các doanh nghiệp và tăng tính tương tác giữa du khách và nhà cung cấp dịch vụ.

(3) Các sản phẩm mới đã được quan tâm đầu tư, phát triển: Dịch Covid-19 đã làm thay đổi đáng kể nhu cầu và thị hiếu của khách du lịch, trong đó ưu tiên cho yếu tố an toàn, trải nghiệm thiên nhiên, sinh thái, đi nhóm nhỏ, thời gian ngắn, sử dụng công nghệ…Do vậy, các địa phương, doanh nghiệp đã chủ động đổi mới, sáng tạo, phát triển các sản phẩm mới phù hợp hơn với nhu cầu của khách. Một số sản phẩm mới được quan tâm trong thời gian qua như: tour suối khoáng nóng Yoko Onsen Quang Hanh, ngắm vịnh Hạ Long bằng thủy phi cơ, tham quan gốm Chu Đậu, tour tham quan nhà tù Hỏa Lò về đêm, bay khinh khí cầu và ngắm hoa dã quỳ ở Ba Vì, cung đường du lịch mùa đông, du lịch nông nghiệp…Sự ra đời những sản phẩm mới đã tạo nên không khí sôi động trên thị trường du lịch trong nước, mang lại nhiều lựa chọn cho du khách.

Có thể nói, chương trình kích cầu du lịch đã làm hồi sinh thị trường du lịch nội địa, là điểm tựa cho sự phục hồi của ngành du lịch, đồng thời giúp giảm thiểu thiệt hại do Covid-19 gây ra.

Hơn 1 năm chịu ảnh hưởng, tác động của đại dịch COVID-19, bên cạnh những kết quả đạt được, chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế của ngành Du lịch đang dần bộc lộ. Nhiều vấn đề đặt ra đòi hỏi ngành Du lịch phải quan tâm hơn giải quyết hiệu quả hơn như:

(1) Vấn đề quản lý khủng hoảng, rủi ro trong du lịch;

(2) Vấn đề cân bằng trong chính sách phát triển thị trường du lịch nội địa và quốc tế;

(3) Vấn đề phối hợp, liên kết ngành, địa phương, doanh nghiệp du lịch;

(4) Vấn đề cung, cầu nguồn nhân lực du lịch nhất là nhân lực chất lượng cao;

(5) Vấn đề áp dụng khoa học, công nghệ, chưa có một nền tảng kỹ thuật số ngành du lịch toàn diện, bao trùm lên mọi mặt của lĩnh vực du lịch.

Trong bối cảnh du lịch quốc tế dự kiến trở lại bình thường vào năm 2023 và việc triển khai mô hình “hành lang/bong bóng du lịch” giữa các nước trên thế giới và trong khu vực còn hạn chế về quy mô, lưu lượng và liên tục bị trì hoãn do tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp thì du lịch nội địa cần phải được định hướng, xác định lại vai trò đóng góp một cách nghiêm túc.

Để thúc đẩy du lịch Việt Nam trong giai đoạn “bình thường mới’’, các định hướng phát triển du lịch phải đảm bảo nguyên tắc tôn trọng môi trường, hài hòa với tự nhiên, tôn trọng văn hóa địa phương, bản sắc vùng miền, chủ động ứng phó với dịch bệnh mới nổi, phát triển du lịch theo hướng bền vững. Trong thời gian tới, du lịch Việt Nam cần tập trung vào các định hướng sau đây:

Thứ nhất, tiếp tục triển khai hiệu quả công tác phòng chống dịch COVID-19 làm cơ sở để thực hiện hiệu quả các biện pháp hỗ trợ phục hồi du lịch, xóa bỏ tâm lý e ngại của du khách.

Thứ hai, tiếp tục kiến nghị các Bộ ngành, Chính phủ và triển khai kịp thời, hiệu quả giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (số lượng các doanh nghiệp lữ hành vừa và nhỏ chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp lữ hành của Việt Nam) duy trì hoạt động, chuyển đổi chiến lược kinh doanh, tập trung thị trường du lịch nội địa. Các hỗ trợ gián tiếp bao gồm đào tạo nhân lực, tuyên truyền quảng bá điểm đến chung...Các hỗ trợ trực tiếp bao gồm hỗ trợ tài chính, miễn giảm thuế, cho vay ưu đãi. Theo đó, Bộ VHTTDL đã kiến nghị các chính sách cụ thể như sau:

(1) Đề xuất cho phép doanh nghiệp lữ hành được giảm số tiền ký quỹ của doanh nghiệp theo quy định tại Nghị định số 168/2017/NĐ-CP ngày 31/12/2017 quy định chi tiết một số điều của Luật Du lịch trong thời hạn 02 năm để giúp tạo dòng tiền vào cho doanh nghiệp, hỗ trợ khó khăn, giúp doanh nghiệp duy trì, cầm cự và có nguồn tiền làm vốn lưu động, sản xuất.

(2) Điều chỉnh giá điện áp dụng cho các cơ sở lưu trú du lịch ngang bằng với giá điện sản xuất trong năm 2021 và những năm tiếp theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ-TW ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị về phát triển Du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn.

(3) Xem xét cho giảm thuế suất VAT từ 10% xuống 5% trong năm 2021

(4) Xem xét cho phép kéo dài thời gian tạm dừng đóng bảo hiểm hưu trí và tử tuất, lùi thời điểm đóng kinh phí công đoàn đối với các doanh nghiệp và các đối tượng bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19 mà không tính lãi phạt chậm nộp đồng thời xem xét điều chỉnh quy định về quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp năm 2021 theo hướng giảm yêu cầu thời gian làm việc tối thiểu từ 12 tháng xuống còn 3 tháng, tăng mức hưởng trợ cấp thất nghiệp từ bằng 60% lên 80% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm tự nguyện.

(5) Xem xét kéo dài chính sách giảm tiền thuê đất đối với các doanh nghiệp gặp khó khăn do đại dịch COVID-19 trong năm 2021.

(6) Xem xét tạo thuận lợi hơn về các điều kiện, thủ tục để được nhận hỗ trợ, giúp doanh nghiệp du lịch dễ dàng tiếp cận hơn với gói hỗ trợ 62 nghìn tỷ của Chính phủ.

(7) Xem xét kéo dài thời gian hỗ trợ cho đối tượng được đề cập tại Nghị quyết số 42/NQ-CP ngày 09/4/2020 của Chính phủ về các biện pháp hỗ trợ người dân gặp khó khăn do đại dịch COVID-19.

(8) Xem xét tiếp tục gia hạn giảm phí thẩm định hồ sơ cấp phép kinh doanh lữ hành và cấp thẻ hướng dẫn viên du lịch.

(9) Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội nghiên cứu triển khai gói bảo hiểm du lịch trong bối cảnh COVID-19 để khách du lịch yên tâm đi du lịch trong bối cảnh đại dịch COVID-19.

(10) Bộ Tài chính xem xét giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hoạt động kinh doanh sân golf trong thời gian nhất định để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua thời gian khó khăn thời kỳ COVID-19.

Thứ ba, đối với thị trường khách nội địa, tiếp tục đẩy mạnh kích cầu du lịch nội địa. Toàn ngành tăng cường truyền thông ngoài thông điệp “Du lịch Việt Nam an toàn, hấp dẫn”, “Người Việt Nam đi du lịch Việt Nam”, tập trung về tiêu chí sức khỏe, an toàn, các điểm đến gần nhà và các chuyến đi ngắn ngày với chi phí hợp lý, các yếu tố liên quan đến sự an toàn và trình độ y tế, khả năng hỗ trợ sức khỏe của điểm đến; cải thiện chất lượng dịch vụ, xây dựng sản phẩm mới, đa dạng hóa sản phẩm của các doanh nghiệp du lịch nhằm đảm bảo năng lực cung ứng trong môi trường du lịch mới khi thói quen tiêu dùng, nhu cầu du lịch của du khách có nhiều thay đổi.

Thứ tư, đối với sản phẩm du lịch Việt Nam, tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, đa dạng hóa loại hình dịch vụ, mở rộng đối tượng khách hàng mục tiêu, đảm bảo cân bằng giữa thương mại, dịch vụ và bảo tồn văn hóa, thiên nhiên. Phát triển mạnh các sản phẩm du lịch chủ đạo, có lợi thế của Du lịch Việt Nam như du lịch nghỉ dưỡng biển, du lịch văn hóa, du lịch ẩm thực, du lịch cộng đồng, nông nghiệp nông thôn, du lịch sinh thái.

Thứ năm, đối với vấn đề liên kết trong phát triển, chú trọng liên kết hợp tác giữa các địa phương, bộ, ban, ngành và doanh nghiệp xây dựng, hoàn thiện các cơ chế đối thoại công – tư, thành lập các cơ quan chuyên trách, quản lý các nội dung ký kết, hợp tác giữa các bên nhằm giám sát đánh giá, hiệu quả, định hướng kịp thời, phát huy hiệu quả sức mạnh tổng hợp của mọi thành phần kinh tế nói chung và ngành du lịch nói riêng.

Thứ sáu, thúc đẩy thí điểm mô hình kinh tế ban đêm tại các thành phố trung tâm, làm tiền đề để đa dạng hóa, gia tăng sức hấp dẫn cho sản phẩm, dịch vụ du lịch, thúc đẩy chi tiêu của du khách về đêm.

Thứ bảy, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong xúc tiến quảng bá sản phẩm du lịch, phát huy sức mạnh của truyền thông và tăng cường quảng bá trên mạng xã hội. Triển khai ứng dụng rộng rãi công nghệ trong thanh toán dịch vụ du lịch hướng tới giảm thiểu thanh toán bằng tiền mặt, hướng dẫn khuyến khích khách du lịch sử dụng các hình thức thanh toán điện tử trên các thiết bị thông minh, sử dụng công nghệ tự động hóa cung cấp các dịch vụ cho du khách.

Thứ tám, chú trọng đào tạo bồi dưỡng nguồn nhân lực du lịch, chuẩn bị sẵn sàng để phục vụ khách du lịch khi du lịch trở lại hoạt động bình thường.

Thứ chín, rà soát các quy định pháp luật, chiến lược, kế hoạch du lịch để nghiên cứu điều chỉnh, sửa đổi bổ sung các nội dung cho phù hợp với tình hình thực tiễn của thế giới và Việt Nam, đặc biệt xác định vai trò quan trọng của du lịch nội địa, xây dựng quản trị rủi ro trong du lịch nhằm sẵn sàng ứng phó với những vấn đề bất khả kháng để ngành Du lịch gia tăng “sức đề kháng”, chủ động đối mặt với những “con sóng thần” có thể xảy ra trong tương lai.

Tại Diễn đàn hôm nay, cho phép tôi được chúc Ninh Bình triển khai thành công vai trò chủ trì đăng cai Năm Du lịch Quốc gia - Hoa Lư, Ninh Bình; thực hiện hiệu quả “mục tiêu kép”, vừa phòng chống, kiểm soát đại dịch, đảm bảo an sinh xã hội; vừa đẩy mạnh các hoạt động khôi phục, phát triển kinh tế; sớm đưa Ninh Bình trở thành một trung tâm du lịch lớn của cả nước. Xin chúc cho Diễn đàn thành công tốt đẹp.

Chúc cho các doanh nghiệp lữ hành vượt qua thử thách, mạnh mẽ vươn lên, phát triển góp phần vào thành công chung của ngành Du lịch Việt Nam.